سایت من(شاهکار)

سایت برنامه نویسان ایران زمین

برای کمک در درج مطالب سایت می توانید با آیدی shahkar_ir@yahoo.com  تماس بگیرید

با تشکر

فقط کافیست بروی لینک زیر کلیک کرده و ثبت نام کنید :

http://www.mi118.com/Register.aspx?Ref=28122

در ضمن درآمد شما به حساب بانکی شما واریز می شود

موفق باشید

پري رو
ای پری رو زچه رو روي نشانم ندهي               مويي از طره گيسوي نشانم ندهي
دلم از هجر رخت سوخت خدا را زچه رو         جلوه اي زان رخ دلجوي نشانم ندهي
شد كمان قامت من همچو خم ابرويت              خمي از طاق دو ابروي نشانم ندهي
تشنه جرعه اي از جام وصالم اي دوست           قطره اي زان مي مينوي نشانم ندهي
مانده ام در ره پرپيچ و خم كوي وصال             يك نشان از سر آن كوي نشانم ندهي
راه بسيار بود سوي تو اي دوست ولي              زچه يك سوي بآن سوي نشانم ندهي

  بنازم
خال زيباي جمال دلربايت را بنازم                             بوي عطر جانفزاي خاك پايت را بنازم
گرچه سرو ناز نازد بر قدو بالاي نازش                       سرو نازم ناز كم كن نازهايت را بنازم
دردمندم از فراقت اي طبيب دردمندان                          هم غم درد فراق و هم دوايت را بنازم
اي صفاي هر مصفا مهدي زيباي زهرا(ص)                    از صفاي قلب مي گويم صفايت را بنازم
گر بلا بارد چو باران بر سرم در راه وصلت                      فاش مي گويم حبيبا من بلايت را بنازم
من گدايم من گدايم بر در گدايان در تو                       عزت و جاه وجلال هر گدايت را بنازم

بهاري نبود
بي گل روي تو اي دوست بهاري نبود                      همه گلهاي جهان بيش از خاري نبود
بلبل از دوري گل ناله افسرده زند                           كه بدون گل من هيچ بهاري نبود
كي شود ديده من به رخ نيكوي تو باز                     كه بغير از تو مرا هيچ نگاري نبود
تير مژگان بكمانخانه ابروي بنه                              كه به از صيد دلم هيچ شكاري نبود
جوهرخانه من اشك شفق رنگ منست                    غير اين اشك مرا نامه نگاري نبود
بسكه ناليده ام از هجر رخ زيبايت                          ديگر اي دوست مرا تاب و قراري نبود

بيا
اي طبيبا بسر بستر بيمار بيا                                  بهر دلداري دلسوخته زار بيا
تو كه دل را به نگاهي بربودي زكفم                         بپرستاري بيمار دل افكار بيا
آتش هجر تو سوزانده همه هستي من                      به تسلاي دل و جان شرربار بيا
اشك هجر است كه از ديده من مي بارد                   بهر غمخواري اين چشم گهر بار بيا
دل من خون شد و از ديده برون مي ريزد                 به تماشاي دل و ديده خون بار بيا
يوسف فاطمه (ع) بين منتظران منتظرند                     پرده بردار ز رخ بر سر بازار بيا

بيمار عشق
غير از تو مرا دلبر و دلدار نباشد                   دل نيست هر آندل كه ترا يار نباشد
شادم كه غم هجر توگرديده نصيبم                 بهتر ز غم هجر تو غمخوار نباشد
از عشق تو مي سوزم مي سازم وگويم            سوزندگي عشق تو در نار نباشد
از باده چشم تو دل افتاده به مستي                اين وجد وطرب در مي خمار نباشد
بيمار بود هر كه مريض تو نگردد                  بيمار غم عشق تو بيمار نباشد
گرديده گدايي تو سرمايه عمرم                     بهتر ز گدايي درت كار نباشد

اي آفتاب هستي اي شور عشق ومستي
بازآ بخوان کلامي زان معجز الهي
اي ديده ها به راهت اي قائم هدايت
تا کي کنم حکايت شرح غم جدائي
گر من تو را نبينم روئيدنم نباشد
بنما جمال خود را اي مظهر رهائي

    تماشاي ترا
كي شود بينم رخ ماه دل آراي ترا                  تا كشم بر ديدگان خاك كف پاي تر
سر به بالين با اميد ديدن رويت نهم                 تا مگر در خواب بينم روي زيبا ترا
گاهگاهي گر شوم بيدار اندر نيمه شب                        از خدا پيوسته بنمايم تمناي ترا
زخم ها دارم به دل از داغ هجران رخت          كي شود شامل شوم لطف و تسلاي ترا
از خدا خواهم فزون گرداند از لطف و كرم        بر دل مسكين من مهرو و تولاي ترا
با دلي سوزان براهت منتظر بنشسته ام             تا خدا قسمت كند روزي تماشاي ترا

تفاوت دو غيبت صغری و كبری امام زمان عليه السلام

      شروع غيبت امام عصر عليه السلام هشتم ربيع الاول سال 260 هجری قمری همزمان با شهادت حضرت عسكری عليه السلام بوده است. مرحله اول اين غيبت تا روز وفات نايب چهارم حضرت، جناب شيخ ابوالحسن علی بن محمد سمری، ادامه داشته است. ايشان در روز نيمه شعبان سال 329(و به قولی328) هجری قمری در گذشت. به اين ترتيب طول مدّت مرحله اول غيبت 68 يا 69 سال قمری بوده است. با پايان گرفتن اين مرحله نه تنها هيچ زمانی توسط امامان عليهم السلام بيان نشده است، بلكه طبق احاديث متعدّد منقول از پيشوايان معصوم، تا قبل از ظهور، هيچ زمانی برای آن معين نخواهد شد، چون اصولا زمان ظهور (كه پايان غيبت مرحله دوم است) امری بدايی به شمار ميآيد. بدايی بودن به معنای قابل تغيير بودن آن است. در گفتگويی اصبغ بن نباته از امير المؤمنين عليه السلام ميپرسد: پس از آن (غيبت) چه می شود ؟ حضرت می فرمايند:
      سپس خداوند هر چه بخواهد انجام ميدهد، چون برای او بداءها و اراده ها و اهداف                            پايان هايی است.      هيچ توضيحی در باره آنچه پس از غيبت ميشود، نداده اند و صرفاً به بيان اينكه خداوند هر كاری بخواهد انجام ميدهد، اكتفا فرموده اند. آنگاه در بيان علت اين بيان خود، اشاره فرموده اند به اينكه خداوند دارای اراده های مختلف و بداءهای گوناگون است. همچنين اهداف و اغراض مختلفی در كارهای خود (از جمله مدت زمان غيبت) دارد و پايانِ امور هم متناسب با اراده های مختلف تفاوت ميكند، چنانكه مطابق بعضی احاديث، زمانهايی برای فرج ائمّه عليهم السلام و شيعيانشان معيّن شده بوده و در مورد آنها بداء صورت گرفته است. پس هيچ وقتی برای ظهور حضرت كه پايان غيبت مرحله دوّم ايشان است، معيّن نشده و نبايد بشود. خود ائمّه  عليهم السلام نيز وقتی تعيين نكرده و نمی كنند. امام صادق عليه السلام در پاسخ به سؤال ابوبصير در باره امام قائم عليه السلام فرمودند:    
                   تعيين كنندگان وقت(برای ظهورقائم عليه السلام دروغ ميگويند. ما خانواده ای هستيم كه (برای آن)
                   وقتی تعيين نميكنيم. 
    دو مرحله غيبت امام عصر عليه السلام از جهت مدت زمان مختلف هستند. مرحله اوّل كوتاهتر و مرحله دوم بلندتر ميباشد. امام صادق عليه السلام در كلام خويش به همين تفاوت اشاره فرموده اند:
                  قائم عليه السلام دو غيبت دارد يكی از آن دو كوتاه و ديگری دراز(مدت) است.            
   شايد از همين جهت، غيبت اول را" صغری" و دومی را" كبری" مينامند(يعنی كوچكی و بزرگی غيبت به اعتبار مدت زمان آن ميباشد). البتّه تعابير كبری و صغری در روايتی از معصوم عليه السلام نقل نشده است ولی مراد از آنها همين معناست.

بسته بودن باب نيابت خاصّه(تكاليف جديد) در غيبت كبری

     بايد توجّه داشت كه درزمان غيبت كبری ادّعای نيابت خاصّه و بابيّت برای امام عليه السلام از هيچ كس و در هيچ شرايطی پذيرفته نيست چنان كه خود ائمّه عليهم السلام فرموده اند، بايد صرفاً به آنچه از سابق و به طريق صحيح به دست آمده، عمل كرد و به دنبال يافتن حكم و وظيفه جديدی نبايد بود كه در اين روزگار از طرف امام زمانعليه السلام  صادر گردد.
     درحديثی كه از طرف امام صادق عليه السلام  در خصوص نفی رؤيت امام عليه السلام  و حضور و علم شده است، وقتی از ايشان سؤال ميشود كه در آن زمان (كه حيرت و سرگردانی است) چه بايد كرد ميفرمايند:
                   اگر آن زمان فرا رسيد – كه تو آن را درك نميكنی- پس به آنچه در اختيارتان هست تمسّك كنيد تا امر برايتان روشن شود.
     منظور از آنچه در اختيارتان هست، اصول و فروع دين است مطابق آنچه قبل از غيبت امام عصرعليه السلام  به دست ما رسيده و منظور از كلمه "امر" ظاهراً امر امامت ميباشد. دستور اين است كه به آنچه قبل از زمان غيبت به شما رسيده، تمسّك كنيد و همانرا ملاك دين خود قرار دهيد تا با ظهور حضرت ولیّ عصرعليه السلام ، امر آخرين امام برایتان واضح و روشن گردد. به تعبير ديگر تا قبل از ظهور، در قلمرو استفاده از وجود امام، آن وضوح و روشنی پيش از زمان غيبت، وجود ندارد، پس به همان دستورات قبلی تمسّك كنيد تا همه چيز با ظهور حضرت برايتان روشن شود.
     پس تا قبل از ظهور، وظيفه دينی انسان، عمل به همان اعتقادات و احكام پيشين است و نبايد به دنبال يافتن حكمی جديد از ناحيه امام عصرعليه السلام  بود.  
     
    در حديث مشابهی از امام صادقعليه السلام نقل شده كه خطاب به شخص ديگری به نام "منصور صیقل" فرمودند:
                 اگر روزی فرا رسید كه امامی از اهل بيت پيامبرعليهم السلام را در صبح و شام نديدی،(در آنوقت) هر كس را از قبل دوست داشتی، دوست بدار و هر كس را كه دشمن داشتی، دشمن بدار و دنباله رو همان كسانی باش كه تا پيش از اين [در پی شأن] ميرفتی و صبح و شام منتظر فرج باش.
    مقصود امام عليه السلام كاملاً روشن است و آن اينكه : در زمان غيبت امام عليه السلام اعتقاد و حكم جديدی در دين پيدانميشود و نبايد بشود، بلكه مواريث و دستورات اهل بيت عصمت- كه تا پيش از غيبت مطرح شده- را بايد حفظ كرد و منتظر ظهور امام عليه السلام  بود تا با ظهور ايشان، تكاليف جديد روشن شود. هيچ كس نبايد به خودش اجازه دهد كه در زمان غيبت امام عليه السلام  سخنانِ جديد بگويد و امور بی سابقه در دين وارد كند و به فرض، اگر كسی چنين اشتباهی كند، ديگران نبايد از او تبعيت نمايند. به اين صورت باب ادّعای هر گونه سفارت وبابيّت برای امام غايب عليه السلام  در زمان غيبت كبری كاملاً مسدود است و قبل از ظهور امام عصرعليه السلام  هيچ امر جديدی- كه ريشه و سابقه ای در سنّتهای امامان گذشته نداشته- در دين رخ نمينمايد.    
 
عنايت حضرت به مؤمنان بدون وجود راه ارتباطی ظاهری با ايشان
       آخرين و مهمترين نكته اين است كه با وجود غيبت كامل و عمومی امام عصرعليه السلام در اين زمان ايشان به احوال همه مردم بخصوص دوستان و شيعيان خود – آگاهی و توجّه دقيق دارند ودر مواردی كه مصلحت ببينند- حتّی بدون درخواست  شخص –از او دستگيری ميكنند و مشكلاتش را حل مينمايند .
        بنابراين غيبت امام عليه السلام مانع رسيدگی آنحضرت به اهل ايمان- نظير آنچه ائمّه پيشين ميكرده اند- نيست، البتّه اين امر كاملاً به صورت يك طرفه انجام میشود، يعنی مردم ميتوانند- و بايد- به امام خود متوسّل شوند وايشان را نسبت به احوال خود، آگاه و در انجام خواسته هايشان توانا بدانند، اما در عين حال، هيچ راه ارتباطی به لحاظ ظاهری با امام خود ندارند وهيچ گاه نميتوانند مطمئن باشند كه در زمان يا مكان خاصّ‍ی ميتوانند خدمت ايشان مشرّف گردند يا اين كه نميتوانند توقّع داشته باشند كه برای رفع مشكل خاصّی، حتماً كسی ازامام عليه السلام به سويشان بيايد. همچنين كسی را نمی شناسند كه بتواند به راستی و صداقت، مدّعی شود كه به روال عادی واسباب ظاهری ميتواند برای آنها راهی به سوی امام غايبعليه السلام بگشايد. بلكه وظيفه دارند كه اگر كسی مدعّی چنين منزلتی شد ، او را كذّاب و افترا زننده بدانند.

       با اين ترتيب نميتوان كسی را به صرف ادّعای تشرّف خدمت امام عليه السلام دروغگو دانست، امّا اگر علاوه بر اين، ادّعای هر گونه ارتباط اختياری ظاهری و عادی را با امام عليه السلام داشت، بايد تكذيبش نمود. در مورد اينگونه افراد، احتمال راستگويی در ادّعای تشرّف نيز بسيار ضعيف است.
 
   

پنهانی و غيبت

     در عصر امامت امام عصر عليه السلام ، شايد هيچ امری به دشواری و حساسّيت غيبت آنحضرت، ابزار آزمايش شيعيان و مؤمنان نبوده باشد. به علاوه، هر چند غيبت خلفای الهی ، در امت های پيشين، سابقهای ديرين دارد، امّا طولانی شدن آن در امّت اسلام (تا حدود 12 قرن) زمينه پيدايش ابهامات و اشكالات فراوانی شده است.غيبت امامعليه السلام از جهات مختلف درمعرض آراء و نظريات متفاوت و بعضاً متعارض قرارگرفته است.
 پنهانی و غيبت امام عصر عليه السلام موضوعی است كه در طول تاريخ، بستر اظهار نظرها و تئوری پرداريهای فراوانی شده و متقدّمان و متأخّران علمای شيعه، به تفصيل به علل و عوامل آن پرداخته اند. در پی طرح ديدگاههای متفاوت در اين زمينه، نقطه نظرهای بعضاً ضدّ و نقيضی نيز درباره موضوع پيدايی و ظهور آن بزرگوار، در محافل علمی ارائه گرديده وگاه سعی شده به دنبال اكتشاف علّت پنهانی آن حضرت، راهكارهای بشری، برای تحقق ظهور پيشنهاد شود. اين در حالی است كه نه عقل را راهی به اين رمزگشايی است و نه نقل وعده ی كشف اين راز را پيش از ظهور داده است. مطابق روايات مسلّم شيعه، تنها خدای متعّال از رمز پيدايی امام عصر عليه السلام آگاه است و كشف اين پرده نشينی نيز تنها به مشيّت الهی امكانپذير خواهد بود.حكمت غيبت امام عليه السلام پيش از ظهور ايشان مشخص نميشود. بنا براين هر وجهی كه برای آن بيان شده يا ميشود، نميتواند به عنوان حكمت كار خداوند در اين موضوع، تلقّی گردد. علّت "سرّ" ناميدن اين امر همين است كه وجه آن تا قبل از ظهور حضرت، ناشناخته و مخفی ميماند.
             
 
ديدگاه صحيح در باره ی ارتباط غيبت امام عليه السلام با كفران نعمت ظهور ايشان
      
          چون اصل وجود و ظهور امام عليه السلام به فضل خداوند بوده، پس استمرار اين ظهور هم در اصل واجب نبوده است. امّا وعده الهی مبنی براين كه "مردم نسبت به اين نعمت ناشكری نكنند، آنرا سلب نميكند". باعث ميشود كه بتوانيم بگوئيم در صورت عدم كفران نعمت حضور امام در جامعه، اين نعمت سلب نميشد و مردم مبتلا به غيبت امام عليه السلام نمی گشتند. پس پنهان شدن امام عصر عليه السلام از ديدگان مردم عقوبتی است كه استحقاق آنرا داشته اند. امّا چنين نيست كه در صورت ناسپاسی در مورد اين نعمت، غيبت امام عليه السلام واجب باشد. چنين حكمی در هيچ زمانی روا نمی باشد. هميشه ممكن است كه خدای متّعال با فضل و رحمت خويش از كوتاهی های مردم بگذرد و امام عليه السلام را با وجود ناسپاسی های فراوان خلائق، ظاهر و آشكار فرمايد. بنابراين شرط ضروری ظهور امام عليه السلام ، لياقت و شايستگی مردم در بهره وری از حضور علنی ايشان در جامعه نيست. اگر چنين بود، نبايد خدای متعّال بسياری از حجّتهای خود را در بين مردم آشكار ميكرد، چون از صدر خلقت، نعمت حضور خليفه خداوند در زمين با نا شكری ونا سپاسی مردم همراه بوده است.
         حضرت آدم عليه السلام با ناسپاسی فرزند خود (قابيل) مواجه شد كه در كمال بيرحمی برادر خود (هابيل) را به قتل رساند. و پس از آدم، وصیّ ايشان حضرت شيث قادر نبود دين خداوند را ظاهر و آشكار نمايد و به خاطر تهديد قابيل مجبور به رعايت تقيّه و كتمان دين شد. امّا اين تازه اول ماجرا بود وروز به روز بر ناشكری مردم نسبت به خليفه و حجّت خداوند در روی زمين افزوده شد تا آنجا كه در عصر بنی اسرائيل و در يك بين الطّلوعين، هفتاد پيامبر خدا را می كشتند و سپس در بازارهايشان به خريد و فروش می پرداختند گويی كه هيچ جنايتی انجام نداده بودند. با همه اينها خداوند از ارسال رسولان و حجج خود به سوی مردم دريغ نفرمود و صد و بيست و چهار هزار پيامبر خود را – كه گروهی از آنها اوصيای گروه ديگر بودند – در زمين مبعوث فرمود. بنابر اين سنتّ الهی چنين نبوده است كه بخاطر ناشكری ونا سپاسی خلائق، فيض حضور خليفه ی خود را در ميان مردم از آنها دريغ نمايد.
        به طور كلّی،  نعمتهای الهی بر اساس شايستگی و لياقت مردم به آنها داده نمی شود. اساس اعطای نعمت به بندگان، فضل و رحمت خداست و اعطای فضل، مبتنی بر وجود استحقاق نيست. اصولاً فضل با عدل همين تفاوت را دارد كه عدل، همان عطای بر حسب استحقاق است ولی فضل، بخشش يا بخشايشی، بدون در نظر گرفتن استحقاق. لطف خداوند منوط و مشروط به احراز لياقت و سزاوار رحمت شدن نيست. اصلاً چنين ادّعايی هم عقلاً و هم نقلاً باطل است. نه عقل بر اين معنا دلالت ميكند و نه هيچ آيه و روايتی.
        در زمان حاضر نيز نميتوان گفت كه اگر كسی لياقت داشته باشد، ظهور امام عليه السلام بر او واجب است. چه بسا افراد لايقی در زمان غيبت امام دوازدهم عليه السلام باشند، كه به حكمتهايی امام عليه السلام خود را بر ايشان ظاهر نسازد. يكی از اين حكمتها ميتواند امتحان آنها باشد تا خداوند "ايمان به غيب" را در ايشان بيازمايد و بخاطر صبر و رضايت به قضای الهی و تحملّ فراق مولايشان، ايشان را به درجات بالای ايمان نائل گرداند. بنا بر اين دليلی برای اين ادّعا وجود ندارد كه هر كس امام زمان عليه السلام برايش آشكار و ظاهر نيستند، حتماً فرد نالايق و نا سپاسی است بلكه سلب نعمت لزوماً به علّت بی لياقتی نيست همانطور كه گفته شد حكمت غيبت امام زمان عليه السلام پيش از ظهور ايشان مشخّص نمی شود. در يكی از توقياتی كه از ناحيه وجود مقدّس امام عصـــر عليه السلام  صادر شده، در باره علّت غيبت چنين آمده است:
                    " امّا علّت وقوع غيبت، پس خدای عزّ وجّل ميفرمايد: "ای مؤمنان در باره چيزهايی نپرسيد كـه
                     اگر برايتان آشكار شود، ناراحتتان ميكند"... پس باب پرسش از اموری كه به شما مربوط نيست
                     را ببنديد و خود را برای دانستن چيزهايی كه از عهده شما برداشته شده به زحمت نيندازيد".
                 
  بعيد بودن ظهور مشروط به يأس بشر از قوانين  بشری
           
     اگر قرار باشد كه ظهور امام زمان عليه السلام مشروط باشد به اينكه عموم بشر از اصلاحات بشری مأيوس شوند و اعتراف كنند كه يگانه طريق اصلاح بشر، پيروی از پيامبران و اجرای قوانين الهی است، معلوم نيست تا كی بايد به انتظار نشست كه چنين حالتی برای مردم دنيا حاصل شود. اعتقاد به اين شرط قطعاً اميد مؤمنان را نسبت به اينكه ممكن است ظهور امام زمان عليه السلام نزديك باشد، به نااميدی تبديل ميكند.
        ما- طبق آنچه در احاديث فرموده اند – موظّف هستيم كه در هر شب و روز بلكه هر ساعت و هر لحظه در انتظار فرج آنحضرت باشيم و در هيچ زمانی از وقوع آن مأيوس نگرديم. امّا اگر قرار باشد كه ابتدا جهانيان همگی تشنه ظهور يك منجی الهی بشوند تا بعد، ايشان ظاهر گردند، چه بسا بايد قرنها و بلكه هزاران سال ديگر  بگذرد تا چنين حالتی پديد آيد، حتّی سير تاريخی بشر هم تا كنون به سمتی نبوده كه بتوانيم بگوئيم در حال نزديك شدن به اين نقطه است و بر اساس روال موجود نيز اينگونه پيش نخواهد رفت. ممكن است در سالهای اخير، عموم افراد بشر از جنايتهای سردمداران و حاكمان ظالم به ستوه آمده باشند، امّا اولاً اكثريّت مردم دنيا – كه غير مسلمان هم هستند – بيچارگي ها و نابسامانی های موجود در عالم را به حساب نقص قوانين بشری نميگذارند. (بلكه منشأ همه ظلمها و ثجاوزها را اجرا نشدن كامل همان قوانين ميدانند و حاكمان ستمگر را در اين امر، مقصّر ميدانند .) پس نميتوان ادّعا كرد كه جهانيان روز به روز به نقصان و سستی قوانين بشر و افكار كوتاه قانونگذاران بيشتر پی ميبرند.
      و ثانيأ اگر هم سرخوردگی هايی از برخی از قوانين بشری و بين المللی پيدا كرده باشند، باز هم اغراض سوء و نيّت های پليد افراد خاصّی را در نقصان كاستی آنها مؤثّر ميدانند و معتقدند كه اگر نخبگان و متفكّران عدالت خواه بشر، فراهم آيند وبا هم دست به تدوين قانونی نو بزنند، تمام نقائص قوانين پيشين را جبران خواهند كرد. بشر امروز به آنچه خود آن را "عقلانيّت" می نامد، سخت مؤمن و معتقد است و همه نگون بختيهای موجود در دنيا را در اين ميبيند كه حاكمان و قدرتمندان از اصول اين عقلانيّت، پيروی نميكنند.
     شاهدی كه برای اثبات و تأييد اين عقيده وجود دارد، اين است كه همه عقلای عالم، به خوبی از بی عدالتيها و تبعيضهای ستمگرانه در برخی از قوانين بين المللی ( مانند وجود حقّ وتو برای برخی از قدرتهای بزرگ جهانی در شورای امنيّت سازمان ملل متّحد) آگاهند، امّا بخاطر سلطه زور مدارانه مستكبران جهانی در اداره سازمانهای بين المللی، توانايی اصلاح قوانين آنها را ندارند. پس به عقيده بسياری از فرهيختگان و متفكّران بشری ( غير از مسلمانان)، مشكل در درجه اول، اجرا نشدن قوانين صحيح بين المللی است و در مواردی هم كه نقصی در خود قوانين هست، مشكل، تشخيص آن نقص نميباشد، بلكه قدرت و غلبه ظالمانه جنايتكاران را مانع از تصحيح و تكميل قانونها ميدانند.
    با اين ترتيب، چنين نيست كه عقلای بشر به عدم توانايی خود در تدوين قوانين مترقّی و صحيح پی برده باشند يا اينكه حدّاقل بتوانبم بگوئيم  كه در حال نزديك شدن به اين درك هستند. لذا خيال اين كه روزی افراد بشر به اين باور برسند، تا بعد ،امام عصرعليه السلام ظهور كنند- با توجّه به وضع موجود – قدری رؤيايی به نظر می آيد و وضعيّتی كه در حال حاضر بر بشريّت حاكم است، نويد بخش اميد و انتظار واقع بينانه نيست. اشكال اساسی آن، نا اميدی فرا گير از قيام حضرت مهدی عليه السلام است كه با آيات و احاديثی نظير "انَّهم يَرونَه بعيداً و نَراهُ قريباَ"و "نَجَی المُقَرُّبُون" سازگار نميباشد.
   پس ميتوانيم اين عقيده را به دليل تعارض آن با ادلّه ای كه مضمون آنها " لزوم نزديك شمردن ظهور" است، مردود و باطل بشماريم. البتّه مقصود از اين تعبير، "استعجال" مذموم  در روايات نيست، بلكه مراد اينست كه هر روز و هر شب يا هر ساعت و لحظه، ظهور امام عصر عليه السلام را ممكن بشماريم.
  

 مشروط نبودن ظهور به رواج فساد
   اينكه گفته اند: "بايد... فساد و طغيان شهوات وظلم و ستم همه را در رنج و فشار گذارد... بی عفّتی و فحشاء به قدری رواج پيدا كند كه در كنار خيابانها وملأ عام زن و مرد علناً مانند حيوانات از ارتكاب آن شرم نكنند و حيا و آزرم آنها از بين برود... وقتی اوضاع و احوال اينگونه شد و از تمدّن (منهای انسانيّت) كنونی همه بستوه آمدند و تاريكی جهان را فرا گرفت، ظهور يك رجُل الهی و پرتو عنايات غيبی با حسن استقبال مواجه می شود" مقصود چيست؟
   اگر اين مطالب را به عنوان "توصيف" زمان پيش از ظهور امام عصر عليه السلام بيان كرده اند، می تواند قابل قبول باشد؛ امّا اگر مراد، بيان "شرط ظهور" باشد، نمی تواند مورد قبول باشد. احاديثی كه دلالت بر غلبه ظلم و جور در زمان ظهور حضرت می كنند، همگی در مقام توصيف آن زمان هستند نه بيان پيش شرط لازم برای ظهور.
    به هر حال اگر آمادگی مردم جهان برای استقبال ازامام عصر عليه السلام مشروط به رواج بی عفتی و فحشاء و از بين رفتن شرم و حيا باشد، قطعأ چنين آمادگی و استقبالی مطلوب و ممدوح نيست و نبايد به تحقق آن دل خوش نمود. ولی البتّه- همانطور كه قبلأ  گفتيم- اصلأ شرط لازم برای ظهور حضرت، آمادگی و استقبال عمومی مردم نيست تا كسی بخواهد به چنين قيمت گزافی آنرا به دست آورد. بنا بر اين چه لزومی دارد كه آمادگی مردم را - بدون دليل معتبر و قطعی – پيش شرط تحقق ظهور تلقّی كنيم و آنگاه برای تحقق آن،رواج بی عفتی – در حدّ حيوانات- را شرط بدانيم؟ آری اگر واقعأ شرط ظهور، آمادگی مردم جهان باشد و شرط لازم برای اين آمادگی هم رواج بی عفّتی در حدّ حيوانات باشد، آنوقت بايد رواج بی عفّتی را شرط ظهور امام زمان عليه السلام دانست. اين برداشتی است كه نه با عقل و نه با شرع سازگاری ندارد. پس بهتر است هيچكدام از اين دو را" شرط " معرّفی نكنيم، نه آمادگی مردم جهان را شرط ظهور بدانيم و نه رواج بی عفتی را شرط آمادگی مردم. در روايات هم هيچ ذكری ازآمادگی مردم پيش از ظهور حضرت نشده است و از رواج فساد و ظلم نيز- نه به عنوان شرط بلكه به منظور توصيف زمان پيش از ظهور- سخن به ميان نيامده است.

مشروط نبودن ظهور امام زمان عليه السلام به پر شدن جهان از ظلم و جور
   در احاديث اسلامی گفته شده جهان در زمان ظهور مهدی موعود پر از ظلم و جور خواهد بود، هرگز نبايد اينطور تفسير شود كه " شرط" ظهور ايشان، غلبۀ ظلم و جور است. به متن يكی از اين احاديث توجّه فرماييد كه حضرت سيّد الشّهداء عليه السلام نقل شده است:
                اگر به فرض از عمر دنيا جز يك روز باقی نمانده باشد، خدای عزّوجلّ آن روز را چنان طولانـی   
             ميكند تا مردی از فرزندان من قيام نمايد كه زمين را از عدل و داد انباشته سازد همانـــگونه كــه
           از ظلم و جور پر شده است، از رسول خدا صلي اللّه عليه واله و سلّم شنيدم كه اينگونه ميفرمود.
      پس تحقق اين حالت در هنگام ظهور مهدی موعود عليه السلام قطعی و مسلّم است. امّا نكته مهمّ اينست كه اين احاديث بيان كنندۀ " شرط" ظهور آنحضرت نيستند، بلكه صرفاً اوضاع و احوال زمان ظهور را " توصيف" میكنند. فرق است بين اينكه چيزی شرط تحقق يك امر باشد و اينكه صرفاً يكی از اوصاف آن را بيان كند.
     متأسّفانه برخی در اثر سوء برداشت از اين روايات، تصوّر كرده اند كه هر چه فرا گيری ظلم و جور در جهان بيشتر شود و فساد رواج بيشتری پيدا كند، امام عصر عليه السلام زودتر ظهور خواهند فرمود. لذا به غلط اين نتيجه را گرفته اند كه برای تعجيل در فرج آن حضرت بايد فساد را رواج داد. اين عقيدۀ نادرست از بزرگترين بدعتهايی است كه در موضوع "مهدويّت" به وجود آمده و با اصول دينداری و بندگی خدا صد در صد تعارض دارد. ما هيچ گاه و به هيچ دليلی نميتوانيم مجوّز انجام گناه يا فساد را – هر چند به صورت محدود و حتّی برای يكبار- به احدی بدهيم و هر برداشتی از احاديث مهدويّت كه چنين نتيجه ای داشته باشد، مردود است.
    عقيدۀ صحيح در خصوص اينگونه احاديث آن است كه ظهور حضرت مهدی موعود عجّل اللّه تعالي فرجه الشّريف به هيچ وجه، "مشروط " و "متوقّف" بر غلبه و رواج فساد و ظلم در جامعه و جهان نمی باشد و لذا از آنها به هيچ وجه، دستورالعمل و تكليف استنتاج نميگردد. وظيفۀ ما در هر شرايطی آن است كه زير بار هيچ ظلم و ستمی نرويم و ارتكاب آنرا از هيچ كس مجاز نشماريم. امّا احاديثی كه بر غلبۀ ظلم و جور در جهان – مقارن با ظهور امام زمان عليه السلام – دلالت ميكنند، صرفاً جنبۀ پيشگويی و اخبار غيبی دارند و نميتوان از آنها وظيفه و دستوری استنباط كرد (دقّت شود).      
     به علاوه اعتقاد دينداران به اين امر، از جهت اعتمادی است كه به گويندگان اين احاديث- از جهت اخبار غيب- دارند. لذا به همان دليل كه پايان تاريخ را روشن را روشن و اميد بخش ميدانند، ظهور مصلح جهانی را در آن برهه، مقارن با غلبۀ ظلم و جور در جهان می شمرند و هر دو عقيده صرفاً مبتنی بر ايمان به غيب است كه شرط اصلی ايمان و تقوا می باشد.   

استقرار حكومت حضرت مهدی عليه السلام مستلزم كشتار عمومی نيست
      لازمۀ اعتقاد به اينكه جهان پيش از ظهور حضرت مهدی عليه السلام پر از ظلم و فساد باشد، اين نيست كه: "امام زمان عليه السلام با كشتن بيشتر كسانی كه ميخواهد بر آنها حكومت كند، نظام خود را مستقر سازد" كسی كه چنين توهّم كند، مرگ نهضت مهدوی را هم – به دليل مردمی نبودن- زود رس ميداند. شيعه بر اساس ادلّۀ نقلی در اين زمينه معتقد است كه امام عصر عليه السلام پس از ظهور خود تغيير و تحولّات بزرگی در عرصۀ فكر وعقل بشر ايجاد خواهند كرد و در اثر تكامل عقلی پس از ظهور در بشر حاصل می شود، زمينه برای ايمان اختياری بسياری از مردم – حتّی اهل كتاب- فراهم خواهد شد. بنا بر اين استقرار نظام عدل مهدوی هيچ نيازی به كشته شدن بيشتر كسانی كه حضرت بر آنها حكومت خواهند كرد، ندارد. البتّه هستند مردمی كه با كراهت قلبی ، تسليم ايشان خواهند شد، ولی اين امر هيچ محذور عقلی ندارد، چرا كه خداوند طبق وعده هايی كه فرموده است، دين حق را – عليرغم كراهت كافران و مشركان- بر همۀ آئين های ديگر غلبه خواهد داد. وعدۀ قرآن كريم چنين است:
         هُوَ الّذی اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِاهُدی و دينِ الحَقِّ لِيُظْهِرَهُ الدّينِ كُلِّهُ و لَو كَرِهَ المُشْرِكونَ.
         او (خداوند) آن كسی استكه رسول خود را با هدايت و دين حق فرستــاد تـا او را بر همۀ آئــين ها پــيروز
      گرداند، هر چند مشركان از اين امر كراهت داشته باشند.
    ابو بصير در تفسير اين آيه از حضرت صادق عليه السلام  نقل كرده كه فرمودند:
       قسم به خدا تأويل اين آيه هنوز نيامده و نخواهد آمد تا وقتی كــه حضـــرت قائم عليه السلام  قيــام فرمايــــد. آن هنگام كه ايشان قيام نمايند، هيچ كس كه به خدای بزرگ كافر باشد يا نسبت به امام عليه السلام  شــــرك
          بورزد، باقی نميماند مگر آنكه از قيام ايشان كراهت داشته باشد.
   آری كسانی كه با ديدن آن همه معجزات – كه پس از ظهور توسط وجود مقدّس امام عصر عليه السلام آشكار ميشود – باز هم از سر عناد و انكار حق و حقيقت، بر كفر و شرك خويش اصرار بورزند، بايد هم از قيام آن حضرت كراهت داشته باشند. اينها همان كسانی هستند كه يا مجبور به تسليم خواهند شد و يا راهی جز كشته شدن در پيش نخواهند داشت.

الهی بودن امر ظهور حضرت مهدی عليه السلام
     امام صادق عليه السلام در توضيح آيۀ شريفۀ: " اَتی اَمْرُ اللّهِ فَلا تَستَعْجِلُوه" : " امر خداوند آمد، پس در تحقق آن شتاب نورزيد." فرمودند:
          اين(امر) امرما و امر خداوند است كه درآن نبايد شتاب ورزيد.سه لشكرصاحب الامر را ياری ميرسانند:       
      فرشتگان و مؤمنان و رعب. و خروج ايشان همانند خروج رسول اللّه صــــلّی اللّه عليه و آله و سلّم اســت و آن  
      از فرمايش خدای متّعال: همانگونه كه پروردگارت تو را به حق از خانه ات خارج ساخت ... .
     در اين حديث شريف سه نكته وجود دارد:

1. امام عليه السلام تصريح كرده اند كه امر ظهور حضرت مهدی عليه السلام امر خداست كه نبايد در آن شتاب ورزيد و اين، بيانگر همان حقيقتی است كه ما از آن به كار خدايی – در مقايسه با كار بشری- تعبير می كنيم و مقصودمان به طور اجمالی اينست كه ظهور حضرت مهدی عليه السلام كاری نيست كه بشر بخواهد اجرای آن را به عهده گيرد، تا اينكه بخواهد برای آن برنامه ريزی كند. خداوند ميخواهد خود اينكار را انجام دهد و برنامه ريزی های لازم  برای اجرای آن را نيز خود او تنظيم فرموده است. بنا براين ما در تفسير و تحليل امر ظهور، نبايد ملاكها و محدوديّت های كار های بشر را جاری بدانيم.

  در اينجا يكبار ديگر تأكيد ميكنيم كه از الهی و خدايی بودن ظهور حضرت، ميتوان به روشنی، اعجاز آميز بودن آن را درك نمود.

دوّمين نكته مهمّی كه از اين حديث استفاده ميشود، اين است كه در جنود و لشكريان امام زمان عليه السلام غير از افراد بشر، لااقل دو گونه لشكر ديگر نيز حضور دارند: يكی فرشتگان و ديگر رعب و وحشت در دلهای دشمنان. هر دو اينها بسيار مهمّ و كار ساز هستند و نبايد دست كم گرفته شوند. در مورد تعداد فرشتگانی كه جزء لشكر امام عصر عليه السلام هستند، غير از آن پنج هزار فرشته ای كه در بدر برای ياری رسول خدا صلی اللّه عليه و آله و سلّم نازل شدند، گروه های ديگری هم هستند. به عنوان مثال دسته ای ديگر از فرشتگان به ياری ايشان می آيند.

نكتۀ سوّمی كه از حديث مورد بحث استفاده ميشود، تشبيه خروج حضرت مهدی عليه السلام به خروج پيامر صلی اللّه عليه و آله و سلّم است. مقصود از خروج امام زمان عليه السلام قيام و ظهور ايشان است و مراد از خروج رسول خدا صلی اللّه عليه و آله و سلّم مطابق با سياق آيات قرآن، خارج شدن ايشان از مدينه بسوی بدر برای جنگ با قريش است. آيۀ مورد استناد امام صادق عليه السلام چنين است:   

                      كَما اَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتَكَ بَالْحَقِّ و اِنَّ فَريقاً مِنَ المُؤمِنينَ لَكارِهُونَ.
                      همان طور كه پروردگارت تو را به حق از خانه ات خارج ساخت در حــالی كه گروهـی
                      از مؤمنان (نسبت به اين امر) كراهت داشتند.
    اين آيۀ شريفه در صدر آياتی است كه داستان جنگ بدر را مطرح كرده اند و لذا نوع مفسّران، منظور از خروج پيامبر صلی اللّه عليه و آله و سلّم از خانۀ خود را، خارج شدن ايشان از مدينه برای جهاد با قريش دانسته اند. امّا طبق نقل ديگری از حديث مورد بحث كه مرحوم شيخ مفيد آورده است، امام صادق عليه السلام تصريح كرده اند : " خُروجُه عليه السلام كَخُرُجِ رَسولِ اللّه صلی اللّه عليه و آله و سلّم مِنْ مَكَّةَ و هو قَولُه: كما..." طبق اين بيان، مراد از خروج پيامبر صلی اللّه عليه و آله و سلّم ، خارج شدن ايشان از مكّه و هجرت به مدينه است.
   به هر حال در اين تشبيه، دو وجه شبه مهم  وجود دارد:
   اوّل، همانطور كه هجرت پيامبرصلی اللّه عليه و آله و سلّم  از مكّه به مدينه بك كار عادی و معمولی نبود، قيام امام عصر عليه السلام هم يك امر عادی و طبيعی نيست. در شرايطی كه پيامبرصلی اللّه عليه و آله و سلّم  تصميم به هجرت گرفتند ، بر اساس حسابهای عادی، گرفتار شدن و در نتيجه، ناكام ماندن ايشان قطعی بود و تاريخ آن روزگار نشان ميدهد كه اگر معجزات الهی در كار نبود، حضرت رسول هرگز نمی توانستند از ميان آن همه دشمن تشنه به خونشان جان سالم به در ببرند. به همين جهت است كه در آيۀ شريفه، خارج شدن پيامبر پيامبرصلی اللّه عليه و آله و سلّم  به خدای متّعال نسبت داده شده و تعبير " اَخْرَجَكَ رَبُّكَ" به كار رفته است. يعنی ای پيامبر، خدا تو را از مكّه خارج كرد و اينكار، كار تو نبود."
   دقّت شود كه وقتی ميگوييم كار پيامبر نبود، مقصود اين نيست كه ايشان اقدام به اينكار نكردند و خارج شدن از مكّه، فعل اختياری ايشان نبود، بلكه مراد اينست كه ايشان خودشان به انجام اينكار اقدام كردند، امّا اوّلاً اصل اين فكر از جانب خدای متّعال به ايشان الهام شده بود و ثانياً تمام شرايط و زمينه ها برای عملی شدن اين اقدام بوسيلۀ خداوند و به صورت اعجاز فراهم گرديد. وقتی ميگوييم كاری الهی است، مقصود همين است كه طبق روال عادی و معمولی، انجام آن ميسّر نيست وهجرت پيامبر صلی اللّه عليه و آله و سلّم  چنين بود ولذا قرآن آن را  كار خداوند دانسته است. اين در حالی است كه بسياری از كارهای پيامبر صلی اللّه عليه و آله و سلّم  چنين نبود (يعنی طبق روال عادی انجام شدنی بود) لذا آنها را به اين معنا كار خدا نمی دانيم.
   حال بر اساس اين تشبيه ميتوانيم بگوييم كه قيام و ظهور امام عصر عليه السلام هم براساس و شرايط عادّی، انجام شدنی  نمی نمايد، ولی خداوند ميخواهد كه اين كار انجام شود و آخرين وصی پيامبر صلی اللّه عليه و آله و سلّم  بر جهانيان غلبه نمايد. لذا همۀ شرايط و زمينه های لازم برای اين پيروزی جهانی را خداوند، خود فراهم میكند، ضمن اينكه هم خود امام زمان عليه السلام و هم مؤمنانی كه جزء ياران و لشكريان ايشان هستند، تلاش وجهاد خود را انجام خواهند داد و مصيبتهای جنگ –از قبيل كشته و مجروح شدن- را نيز تحمّل خواهند نمود. امّا همانطور كه گذشت، تحقّق اينگونه امور، هيچ منافاتر با معجزه بودن قيام و غلبۀ امام عصر عليه السلام  ندارد.
   وجه شبه ديگری كه در اين تشبيه به چشم می خورد، مطلبی استكه در قسمت دوّم آيۀ 5 انفال مورد تأكيد قرار گرفته است. آيه صراحت دارد در اينكه گروهی از مؤمنان از اينكار كراهت داشته اند. احتمالاً كراهت آنها به خاطر نا اميدی و يأس از موفقيّت طرح و نقشۀ هجرت پيامبر صلی اللّه عليه و آله و سلّم بوده است. آنها روی روال عادی، اينكار را شدنی نمی دانستند و از طرفی ايمانشان به پيامبر صلی اللّه عليه و آله و سلّم به درجه ای نبود كه وعده های آنحضرت برايشان آرامش بخش و مطمئن كننده باشد؛ لذا از آن كار كراهت داشتند. امُا همه مؤمنان چنين نبوده اند و آيۀ شريفه تنها در بارۀ گروهی از اهل ايمان (فَريقاً مِنَ المُؤمِنينَ) چنان حكمی فرموده است. مؤمنانی كه به پيامبر صلی اللّه عليه و آله و سلّم  ايمان كامل داشتند، مطمئن بودند كه اگر وعدۀ الهی در بارۀ تحقق رخدادی وجود داشته باشد، آن اتّفاق- علی رغم فراهم نبودن شرايط و زمينه های ظاهری اش- حتماً صورت میگيرد، خداوند آنچه را بخواهد به نتيجه ميرساند و هيچ مانعی نميتواند در مقابل درخواست الهی، سدّی ايجاد نمايد.
   در مورد قيام امام زمان عليه السلام  نيز دقيقاً همين طور است. ايشان در شرايطی ظهور خواهند فرمود كه بسياری از مؤمنان از پيروزی و غلبه شان نااميد و مأيوس هستند. از احاديثی كه در اين موضوع وارد شده، چنين استفاده ميشود كه يأس از ظهور آنحضرت و پيروزی ايشان فرا گير می شود و جز عدّۀ قليلی از شيعيان، بقيّه را در بر ميگيرد. جايی كه اكثر مؤمنان از پيروزی و غلبۀ حضرت، احساس يأس و نااميدی كنند، چگونه ميتوان ادّعا كرد كه در هنگام ظهور، شرايط طوری فراهم است كه قيام آنحضرت به صورت طبيعی و عادی پيروز می شود؟ اگر حدّاقل اهل ايمان به طور عادی مهيّای ظهور شوند، ديگر كراهت از مهيّای ظهور حضرتش بی معنا می شود. در حالی كه همۀ اين قرائن نشان ميدهد قيام آنحضرت با تكيِه بر امدادهای غيبی الهی به نتيجه ميرسد ودر همين حال، شرايط و زمينه های عادی، ثمر بخش بودن قيام ليشان را تأييد نمی كنند. اين وجه شباهت دوّمی است كه درحديث مزبور وجود دارد.

كار خدا بودن ظهور امام زمان عليه السلام 

   مقصود از اينكه ظهور حضرت، كار "خدا" می باشد، اين است كه امام زمان عليه السلام  فقط به اذن و فرمان خداوند اقدام به قيام می فرمايند. امر ظهور و زمان انجام آن نه به دست مردم است و نه خود آنحضرت. در اينجا امام عليه السلام   خود در انتظار فرمان الهی هستند تا اجازۀ ظهور به ايشان داده شود. اگر امر ظهور به اختيار خود امام  عليه السلام  بود، ديگر انتظار فرج و دعا در تعجيل فرج از جانب خود ايشان معنا پيدا نميكرد. امام زمان عليه السلام   در عين حال كه منتظَر هستند، منتظِر فرمان الهی برای ظهورشان نيز هستند. مردم نيز متناسب با در جه و عمق معرفتشان نسبت به آنحضرت می توانند جزء منتظران ايشان قرار گيرند. همۀ اعمالی كه بندگان- از جمله خود امام عصر عليه السلام  - انجام ميدهند (چه دعا و چه غير دعا)، می تواند مقدّمه ای برای صدور فرمان خداوند در مورد ظهور آنحضرت باشد و بيش از اين، تأثيری در آن ندارد. پس هم اصل ظهور و هم وقت آن تنها و تنها به اراده و مشيّت خدای متّعال بستگی دارد.
   نتيجۀ بحث اين است كه متناسب با اعمال اختياری بندگان، خداوند ممكن است در زمان ظهور امام عصر عليه السلام  تعجيل يا تأخير نمايد، ولی به هر حال تنها عامل تعيين كنندۀ اصل ظهور و زمان آن فقط و فقط ارادۀ الهی است. بعضی تصوّر كرده اند كه ارادۀ خداوند صرفاً به صورت يك قضيّۀ شرطيّه است، مانند اينكه: " اگر مردم با اعمال خود نشان دهند كه طالب ظهور امام زمان عليه السلام  هستند، حضرت ظهور خواهند كرد". ويا اينكه :"اگر ياران كافی برای امام عليه السلام  فراهم شوند، ظهور ميكنند." اينان علاوه بر اين قضايای شرطيّه هيچ گونه اراده و مشيّتی در امر ظهور حضرت، برای خداوند قائل نيستند

در قرآن، آيات بسيارى وجود دارد كه به شهادت روايات مستند و معتبر، در باره حضرت مهدى(عليه السلام) و قيام جهانى او نازل گرديده است.
در كتاب شريف «المحجّة فى ما نزل فى القائم الحجّة(عليه السلام)» كه توسط محدث بزرگوار، مرحوم سيد هاشم بحرانى و با بهره گيرى از دهها جلد كتب تفسير و حديث، تأليف گرديده، مجموعاً (132) آيه از آيات كريمه قرآن ذكر شده كه در ذيل هر كدام يك يا چند روايت در تبيين كيفيت ارتباط آيه با آن حضرت(عليه السلام) ، نقل شده است.
در اينجا به ذكر چند روايت در اين مورد، بسنده مى كنيم:

توبه/33: «هو الذى ارسل رسوله بالهدى و دين الحق ليظهره على الدّين كلّه و لو كره المشركون»
ترجمه: اوست خدايى كه پيامبرش را با هدايت و دين حق فرو فرستاد تا آن را بر همه اديان پيروز گرداند اگرچه ناخوشايند كافران باشد
تفسير: امام صادق (عليه السلام) فرمودند: «به خدا سوگند! هنوز تأويل اين آيه نازل نشده است و تا زمان قيام قائم (عليه السلام) نيز نازل نخواهد شد. پس زمانى كه قائم (عليه السلام)به پا خيزد، هيچ كافر و مشركى نمى ماند مگر آنكه خروج او را ناخوشايند مى شمارد.» (كمال الدين و تمام النعمة ـ شيخ صدوق ـ ج 2 ص 670.)

انبياء/ 105: «و لقد كتبنا فى الزبور من بعدالذكر أن الأرض يرثها عبادى الصّالحون»
ترجمه: براستى بعد از ذكر، در زبور نوشتيم كه بندگان صالح من وارثان زمين خواهند بود.
تفسير: امام صادق (عليه السلام) در بيان معناى اين آيه كريمه فرمودند: «تمام كتب آسمانى، ذكر خداست، و بندگان شايسته خدا كه وارثان زمين هستند، حضرت قائم(عليه السلام) و ياران او مى باشند.» (تفسير على بن ابراهيم، ج 2 ص 77.)

حج/41 : «الذين إن مكّنّاهم فى الأرض اقاموا الصلوة و آتوا الزكاة...»
ترجمه: كسانى كه اگر آنان را در زمين قدرت بخشيم نماز به پا مى دارند و زكات مى دهند.
تفسير: امام باقر (عليه السلام) فرمودند: «اين آيه درحق آل محمد(صلى الله عليه وآله وسلم) است در حق حضرت مهدى(عليه السلام)و ياران او كه خداوند شرق و غرب زمين را تحت سلطه آنان قرار مى دهد و به وسيله آنان دين را پيروز گردانده و بدعتها و باطلها را مى ميراند.»  (تأويل الآيات الظاهرة ـ كتاب خطي)
               
نور/55: «وَعَد اللّه الّذين آمنوا منكم و عملوا الصالحات ليستخلفنَّهم فى الأرض كما استخلف الذين من قبلهم و ليمكّننّ لهم دينهم الّذى ارتضى لهم و ليبدِّلنّهم من بعد خوفهم أمناً يعبدوننى و لايشركون بى شيئاً»
ترجمه: خدا به مؤمنان و شايستگان شما وعده داده كه آنان را در زمين همچون پيشينيان خلافت بخشد و دين مورد رضايت خود را براى آنان تمكين و اقتدار دهد و ترس آنان را به امنيّت تبديل كند تا مرا بپرستند و شرك نورزند.
تفسير: امام سجاد(عليه السلام) زمانى كه اين آيه شريفه را قرائت نمود: فرمودند:
«به خدا سوگند! آنان شيعيان ما اهلبيت هستند، خداوند ـ آن خلافت در زمين و اقتدار بخشيدن به دين را ـ به وسيله آنان و به دست مردى از ما، كه مهدى اين امت است، تحقق خواهد داد و هم اوست كه پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)در باره اش فرمود: اگر از عمر دنيا جز يك روز باقى نمانده باشد، خداوند همان روز را آنچنان طولانى خواهد كرد كه مردى از خاندان من كه همنام من است فرا برسد و زمين را آنچنان كه از ظلم و جور پر شده باشد، از عدل و داد آكنده سازد.» (تفسير عياشى ج 3 ص 136.)  

نمل/62: «آيه «أمّن يجيب المظطرّ اذا دعاه و يكشف السّوء و يجعلكم خلفاء الأرض»
ترجمه: جز خدا كيست كه دعاى درمانده واقعى را اجابت كند و بلاء را رفع نمايد و شما را خلفاى زمين قرار دهد؟
تفسير: امام صادق (عليه السلام) فرمود: در باره قائم از آل محمد(صلى الله عليه وآله وسلم) نازل شده است. به خدا سوگند، او همان مضطرّ درمانده اى است كه چون در مقام ابراهيم دو ركعت نماز گزارد و فرج خويش از خدا بخواهد، خداوند دعايش را اجابت كند و بديها را برطرف سازد و او را در زمين خليفه قرار دهد.» (تفسير قمى ـ ج 2 ص 129.)  

بقره/2-3:   «ذلك الكتاب لاريب فيه هدي للمتقين (2) الذين يؤمنون بالغيب و يقيمون الصلوه و مما رزقناهم ينفقون (3)»
ترجمه: آن كتاب با عظمتي كه شك در آن راه ندارد و مايه‌ي هدايت پرهيزكاران است (2) (پرهيزكاران) كساني هستند كه به غيب (آنچه از حسّ پوشيده و پنهان است) ايمان مي‌آورند و نماز را برپا مي‌دارند و از تمام نعمتها و مواهبي كه به آنان روزي داده‌ايم، انفاق مي‌كنند.
تفسير: امام صادق عليه‌السلام فرمودند: «متقون» (در اين آيه) شيعاين علي عليه‌السلام هستند و «الغيب» (در اين آيه) پس همان حجت غائب (حضرت مهدي عليه‌السلام) مي‌باشد.

اسراء/32: «و لاتقتلوا النفس التي حرّم الله التي بالحق و من قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا و لايسرف في القتل انّه كان منصوراً (32)»
ترجمه: و كسي را كه خداوند خونش را حرام شمرده، نكشيد، جز به حق. و آن كس كه مظلوم كشته شده، براي وليش سلطه (و حق قصاص) قرار داديم، اما در قتل اسراف نكند، چرا كه او مورد حمايت است.
تفسير: امام صادق عليه‌السلام در مورد اين آيه فرمودند: منظور، قائم آل بيت محمد صلي الله عليه و آله مي‌باشد، كه خارج مي‌شود به خون‌خواهي خون حسين عليه‌السلام كه اگر به اندازه‌ي اهل بيت (از بدكاران) كشته شوند، اسراف نشده است.

اسراء/81: «و قل جاء الحق و زهق الباطل ان الباطل كان زهوقا»
ترجمه: و بگو آمد حق و رفت باطل، به درستي كه باطل نابود شدني است.
تفسير: امام صادق عليه‌السلام فرمودند: وقتي كه قائم عليه‌السلام قيام كند، دولت باطل برود.

عصر/ 1-3: «والعصر (1) ان الانسان لفي خسر (2) الا الذين آمنوا و عمولوا الصالحات و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر (3)»
ترجمه: به عصر سوگند (1) كه انسانها همه در زيانند (2)  مگر كساني كه ايمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند، و يكديگر را به حق سفارش كرده و يكديگر را به شكيبايي و صبر توصيه نموده‌اند (3)
تفسير: امام صادق عليه‌السلام فرمودند: منظور از «عصر»، زمان خروج قائم عليه‌السلام است و منظور از «انسان»، دشمنان ما هستند.

قدر/5: «سلام هي حتي مطلع الفجر»
ترجمه: شبي است سرشار از سلامت (و رحمت و بركت) تا طلوع سپيده.
تفسير: از امام صادق عليه‌السلام روايت شده كه فرمودند: منظور از «حتي مطلع الفجر» زماني است كه قائم عليه‌السلام قيام كند

اسامى و اوصاف و القاب حضرت مهدى عليه السلام

 مرحوم ثقة الاسلام نورى در بيان اسماء شريفه امام عصر (عليه السلام)، با استناد به آيات و روايات و كتب آسمانى پيشين و تعبيرات راويان و تاريخ نگاران تعداد يكصد و هشتاد و دو اسم و لقب براى حضرت مهدى(عليه السلام)ذكر مى كند و مدّعى است كه در اين مقام، از استنباط هاى شخصى و استحسان هاى غير قطعى خوددارى نموده است كه در غير اين صورت چندين برابر اين اسماء و القاب، قابل استخراج از كتب مختلفه بود. كه از آن جمله است:
محمّد، احمد، عبداللّه، محمود، مهدى، برهان، حجّت، حامد، خلف صالح، داعى، شريد صاحب، غائب، قائم، منتظر و... . «نجم الثاقب، از صفحه 55 تا 132.»
كنيه هاى آن حضرت عبارتند از: ابوالقاسم (هم كنيه پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم))، ابوعبداللّه، اباصالح كه مرحوم نورى ابو ابراهيم، ابوالحسن و ابوتراب را نيز از كنيه هاى ايشان شمرده است.
در اينجا به ذكر پاره اى عناوين و صفات كه در ضمن زيارتهاى مختلفه و ادعيه مربوط به حضرت مهدى (عليه السلام) مورد تصريح قرار گرفته است اشاره داريم، با اين اميد كه دقّت و تأمّلى در آنها، ما را با شئونات مختلفه آن بزرگوار آشنا ساخته و مقاماتى را كه غالباً از لسان معصومين(عليهم السلام) در ضمن اين دعاها و زيارتها براى امام دوازدهم(عليه السلام)بر شمرده شده براى مان روشن تر سازد.
قابل ذكر اينكه تمام اين عناوين و اوصاف بطور خاص در مورد حضرت مهدى(عليه السلام)وارد گرديده، اگرچه بسيارى از آنها در مورد ساير امامان بزرگوار اسلام(عليهم السلام)نيز مى تواند مصداق داشته باشد.
ديگر اينكه، آنچه ذكر مى شود نه به ادّعاى اسم يا لقب آن حضرت، بلكه به عنوان بهرهورى از تعابير موجود در نصوص زيارت و دعاست، اعم از اينكه واژه اى مفرد يا جمله اى توصيفى باشد.
بقيّة اللّه: باقيمانده خدا در زمين.
خليفة اللّه: جانشين خدا در ميان خلايق.
وجه اللّه: مظهر جمال وجلال خدا، سمت و سوى الهى كه اولياى حق رو به او دارند.
باب اللّه: دروازه همه معارف الهى، درى كه خدا جويان براى ورود به ساحت قدس الهى، قصدش مى كنند.
داعى اللّه: دعوت كننده الهى، فرا خواننده مردم به سوى خدا، منادى راستين هدايت الى اللّه.
سبيل اللّه: راه خدا، كه هركس سلوكش را جز در راستاى آن قرار دهد سر انجامى جز هلاكت نخواهد داشت.
ولى اللّه: سر سپرده به ولايت خدا و حامل ولايت الهى، دوست خدا.
حجة اللّه: حجّت خدا، برهان پروردگار، آن كس كه براى هدايتِ در دنيا، و حسابِ در آخرت به او احتجاج مى كنند.
نور اللّه: نور خاموشى ناپذير خدا، ظاهر كننده همه معارف و حقايق توحيدى، مايه هدايت رهجويان.
عين اللّه: ديده بيدار خدا در ميان خلق، ديدبان هستى، چشم خدا در مراقبت كردار بندگان.
سلالة النّبوّة: فرزند نبوّت، باقيمانده نسل پيامبران.
خاتم الاوصياء: پايان بخش سلسله امامت، آخرين جانشين پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم).
علم الهدى: پرچم هدايت، رايت هميشه افراشته در راه اللّه، نشان مسير حقيقت.
سفينة النّجاة: كشتى نجات، وسيله رهايى از غرقاب ضلالت، سفينه رستگارى.
عين الحيوة: چشمه زندگى، منبع حيات حقيقى.
القائم المنتظر: قيام كننده مورد انتظار، انقلابى بى نظيرى كه همه صالحان چشم انتظار قيام جهانى اويند.
العدل المشتهر: عدالت مشهور، تحقق بخش عدالت موعود.
السيف الشاهر: شمشير كشيده حق، شمشير از نيام بر آمده در اقامه عدل و داد.
القمر الزّاهر: ماه درخشان، ماهتاب دلفروز شبهاى سياه فتنه و جور.
شمس الظلاّم: خورشيد آسمان هستى ظلمت گرفتگان، مهر تابنده در ظلمات زمين.
ربيع الأنام: بهار مردمان، سر فصل شكوفايى انسان، فصل اعتدال خلايق.
نضرة الأيّام: طراوت روزگار، شادابى زمان، سرّ سرسبزى دوباره تاريخ.
الدين المأثور: تجسّم دين، تجسيد آيين بر جاى مانده از آثار پيامبران، خودِ دين، كيان آيين، روح مذهب.
الكتاب المسطور: قرآن مجسّم، كتاب نوشته شده با قلم تكوين، معجزه پيامبر در هيئت بشرى.
صاحب الأمر: دارنده ولايت امر الهى، صاحب فرمان و اختياردار شريعت.
صاحب الزمان: اختيار دارِ زمانه، فرمانده كل هستى به اذن حق.
مطهّر الأرض: تطهير كننده زمين كه مسجد خداست، از بين برنده پليدى و ناپاكى از بسيط خاك.
ناشر العدل: برپا دارنده عدالت، بر افرازنده پرچم عدل و داد در سراسر گيتى.
مهدى الامم: هدايتگر همه امّت ها، راه يافته راهنماى همه طوايف بشريت.
جامع الكَلِم: گردآورنده همه كلمه ها بر اساس كلمه توحيد، وحدت بخش همه صفها.
ناصر حق اللّه: ياريگر حقِ خدا، ياورِ حقيقت.
دليل ارادة اللّه: راهنماى مردم به سوى مقاصد الهى، راه بلد و راهبر انسانها در راستاى اراده خداوند.
الثائر بأمر اللّه: قيام كننده به دستور الهى، بر انگيخته به فرمان پروردگار، شورنده بر غير خدا به امر خدا.
محيى المؤمنين: احياگر مؤمنان، حياتبخش دلهاى اهل ايمان.
مبير الكافرين: نابود كننده كافران، درهم شكننده كاخ كفر، هلاك كننده كفار.
معزّ المؤمنين: عزّت بخش مؤمنان، ارزش دهنده اهل ايمان.
مذلّ الكافرين: خوار كننده كافران، درهم شكننده جبروتِ كفر پيشگان.
منجى المستضعفين: نجات دهنده مستضعفان، رهايى بخش استضعاف كشيدگان.
سيف اللّه الّذى لاينبو: شمشير قهر خدا كه كندى نپذيرد.
ميثاق اللّه الّذى أخذه: پيمان بندگى خدا كه از بندگان گرفته شده.
مدار الدهر: مدار روزگار، محور گردونه وجود، مركز پيدايش زمان.
ناموس العصر: نگهدارنده زمان، كيان هستى دوران.
كلمة اللّه التامه: كلمه تامّه خداوند، حجّت بالغه الهى.
تالى كتاب اللّه: تلاوت كننده كتاب خدا، قارى آيات كريمه قرآن.
وعداللّه الّذى ضمنه: وعده ضمانت شده خدا، پيمان تخلّف ناپذير الهى.
رحمة اللّه الواسعة: رحمت بى پايان خدا، لطف و رحمت بى كرانه پروردگار رحمت گسترده حق.
حافظ اسرار رب العالمين: نگهبان اسرار پروردگار، حافظ رازهاى ربوبى.
معدن العلوم النبويّه: گنجينه دانش هاى پيامبرى ـ خزانه معارف نبوى.
نظام الدين: نظام بخش دين.
يعسوب المتقين: پيشواى متقين.
معزّ الاولياء: عزت بخش ياران.
مذلّ الأعداء: خوار كننده دشمنان.
وارث الانبياء: ميراث بر پيامبران.
نور ابصار الورى: نور ديدگان خلايق.
الوتر الموتور: خونخواه شهيدان.
كاشف البلوى: بر طرف كننده بلاها.
المعد لقطع دابر الظلمه: مهيّا شده براى ريشه كن كردن ظالمان.
المنتظر لاقامة الأمت و العوج: مورد انتظار براى از بين بردن كژيها و نادرستى ها.
المترجى لازالة الجور و العدوان: مورد آرزو براى بر طرف كردن ستم و تجاوز.
المدّخّر لتجديد الفرائض و السنن: ذخيره شده براى تجديد واجبات و سنن الهى.
المؤمّل لاِحياء الكتاب وحدوده: مورد اميد براى زنده ساختن دوباره قرآن و حدود آن.
جامع الكلمة على التقوى: گرد آورنده مردم بر اساس تقوى.
السبب المتصل بين الأرض و السماء: واسطه بين آسمان و زمين، كانال رحمت حق بر خلق.
صاحب يوم الفتح و ناشرراية الهدى: صاحب روز پيروزى و بر افرازنده پرچم هدايت.
مؤلف شمل الصلاح و الرضا: الفت دهنده دلها بر اساس رضايت و درستكارى.
الطالب بدم المقتول بكربلا: خونخواه شهيد كربلا.
المنصور على من اعتدى عليه وافترى: يارى شده عليه دشمنان وافترا زنندگان.
المضطرّ الّذى يجاب اذا دعى: پريشان و درمانده اى كه چون دعا كند دعايش مستجاب شود.

معناي«علت » غيبت امام (ع) در احاديث

مي خواهيم ادله نقلي اين موضوع را مورد بحث قرار دهيم و به همين جهت به سراغ احاديثي مي رويم که هر يک علتي را براي غيبت امام زمان (ع ) مطرح کرده اند تا روشن شود که چه علت ها يا حکت هايي براي آن وجود دارد . البته مقصود ما از کلمه ي « علت» معناي اصطلاحي آن- که در اين بحث اطلاق آن جايز نيست - نمي باشد ، بلکه مراد از آن هر چيزي است که ائمّه(ع) در مقام تعليل امرغيبت فرمو ده اند . پيش از هرچيزي بايد مقصود از اين تعليل را - که در احاديث ، براي غيبت امام عصر (ع) به کار رفته – بيان کنيم ، تا روشن شود که آن چه در اين فصل اثبات مي گردد ، با آن چه در فصل گذشته عقلاً و نقلاً مردود دانستيم ، تعارضي ندارد.

در مباحث گذشته روشن شد که هم عقل از کشف علت غيبت عاجز و ناتوان است و هم احاديث ائمّه(ع) به صراحت ، غيبت را رازي سر به مهر دانسته اند که پيش از ظهور امام زمان (ع) گشوده نمي گردد . در اين صورت سؤالي که مطرح مي شود اين است که : « چگونه در احاديث ، علت هايي براي غيبت ذکر کرده اند در حالي که خود ائمّه سرّ غيبت را تا قبل از ظهور ، کشف ناشدني معرفي نموده و پرسش از آن را ممنوع دانسته اند ؟!»
اين پرسش ، پرسش مهمي است که پاسخ آن ، ديدگاه صحيح را – در فهم احاديثي که به طرح علت غيبت امام عصر (ع) پرداخته اند – روشن مي کند . در گذشته اين نکته را تذکر داده ايم که در بيان علت غيبت امام (ع) مقصود اين نيست که در صورت  وجود علت ، غيبت امام ضروري مي گردد و در صورت عدم آن  ، ظهور « عدم غيبت» ايشان ضرورت يابد . اين برداشت از تعليلي که در احاديث براي غيبت امام (ع) شده صحيح نيست ، بنابراين بايد گفت:
اولاً با استناد به ادله ي نقلي در اين زمينه مي توانيم نتيجه بگيريم که همه ي آن چه به عنوان علت غيبت فرموده اند  ، عامل مؤثر در اين غيبت امام (ع) بوده است  ، ولي اين تاثير ، ضرورت عقلي ندارد . يعني چنين نيست که هر يک از اين علل يا مجموع آنها ، عقلاً غيبت امام(ع) را ضروري کند . به تعبير ديگر ، مي توان گفت که عقلاً وجود هر يک از اين علت ها با عدم غيبت امام (ع) هم سازگار است ، بنابراين صرفاً با اتّکاء به فرمايش معصوم (ع) مي توانيم آن علت را در غيبت امام(ع) مؤثر بدانيم نه اين که مسا له از مستقلات عقليه باشد .
ثانياً چنين نيست که اگر هر يک از اين علت ها مرتفع شود يا همه با هم منتفي گردند ، ضرورتاً غيبت خاتمه يابد و ظهور واقع شود . به تعبير ديگر نمي توان گفت : « هر يک از اين علل ، علت ناقصه ي غيبت امام (ع) هستند . پس اگر همه با هم رفع شوند ، ديگر هيچ علتي براي غيبت نمي ماند و بنابراين ظهور حضرت ، قطعي مي گردد » چنين نيست . چرا که در غير اين صورت ديگر وجه و علت غيبت ، مخفي نخواهد بود ، و مي توانيم حکمت غيبت را حاصل جمع همه ي آن علت ها بدانيم ، در حالي که به فرمايش معصوم (ع) ، حکمت غيبت تا قبل از ظهور روشن نمي گردد . بنابراين مي توان فرض کرد که همه ي اين علت ها مرتفع شوند ، ولي غيبت خاتمه نيابد و ظهور واقع نشود .
با توجه به اين دو نکته ، مي توان گفت که مقصود از بيان علت در احاديثي که غيبت امام را توضيح داده اند ، روشن نمودن برخي از آثار و فوائد غيبت مي باشد. به اين معنا که غيبت حضرت ، داراي آن آثار و نتايج مي باشد؛ اماهيچ کدام به معناي اصطلاحي کلمه ،« علت » نيستند. اين مطلبي است که در نوشته ي يکي از اعاظم حوزه علميه به آن تصريح شده است :
آن چه بگوييم راجع به اسرار غيبت ، بيشتر مربوط به فوايد و آثار آن است و الّا
علت اصلي آن بر ما مجهول است . و اين است معناي احاديث شريفه اي که در
آنها تصريح شده به اين که سرّ غيبت آشکار نشود مگر بعد از ظهور.
حال با توجه به اين نکته ، به نقل و توضيح گزيده اي از احاديثي مي پردازيم که در مقام بيان علت غيبت امام(ع) ، وجوهي را ذکر کرده اند . آن چه با مراجعه به اين احاديث به دست مي آيد ،   پنج وجه مختلف است که براي هر کدام مؤيداتي هم وجود دارد . ما در اين جا به نقل نمونه هايي از هر وجه ، که صراحت بيشتري در تعليل غيبت امام(ع)  دارد ، اکتفا مي کنيم . لازم به ذکر است که غير از اين پنج دليل ، وجوه ديگري هم در کلمات برخي از بزرگان و دانشمندان ذکر شده ، ولي چون صراحت يا ظهوري در بيان علت غيبت ندارند  ، از نقل آنها خودداري مي کنيم.

اولين علت غيبت امام(ع): ترس از کشته شدن

علت اول : نخستين علتي که شايد بيش از ساير علت ها ، در خصوص غيبت امام عصر (ع) مورد تاکيد قرار گرفته ، « ترس از کشته شدن » است . در احاديث منقول از مرحوم کليني (در کتاب شريف «کافي ») و مرحوم صدوق (در کتاب گران قدر«کمال الدين  ») و مرحوم نعماني(در کتاب ارزشمند «الغيبة») اين علت در موارد متعددي بيان شده است . به عنوان نمونه زراره از امام صادق(ع) نقل مي کند که به او فرمودند :

يا زُرارَة لابُدَّ لِلقائِم مِن غَيبَة .
اي زراره قطعاً حضرت قائم (ع) غيبتي دارد.
زراره مي گويد مي گويد پرسيدم : و لِمَ ؟ - چرا؟ - حضرت فرمودند:
يخافُ علي نَفسِهِ- و اَومَأَ بِيدِه الي بَِطنِه .
بر جانش مي ترسد(و با دست خود اشاره به شکمشان کردند).
آن چه از حديث فوق استفاده مي شود اين است که يکي از عوامل مؤثر در غيبت امام عصر(ع) ترس آن حضرت بر جان مبارک خويش بوده است . البته ترس امام  (ع) بر جان مبارک خويش، همچون ترسي که انسان هاي عادي دارند و از کشته شدن
 مي هراسند ، نمي باشد . امام(ع) به خاطر کسب رضاي خدا وند و به عنوان انجام يک عبادت بسيار مهم ، برحفظ جان خود مراقب و نسبت به آن نگران هستند . بنابراين امام (ع) از اين جهت که خداي متعال ، کشته شدن ايشان را نمي پسندد، « خوف از قتل» دارند .  به هر حال با توجه به آن چه در مقدمه ي بحث بيان شد ، تاثير اين عامل در غيبت امام(ع) ضرورت عقلي ندارد .
توضيح مطلب اين که هر چند با غيبت امام(ع) جان ايشان حفظ مي شود ، اما اگر امام صادق  (ع)  يا معصوم ديگر نفرموده بودند ، عقلاً نمي توانستيم کشف کنيم که يکي از علل غيبت امام (ع) حفظ جان شريف آن حضرت است ، زيرا اين امر (تاثير عامل «هراس از قتل»در ايجاد غيبت ) از مستقلات عقليه نيست و به لحاظ عقلي ، تنها راه جان مبارک امام (ع)  ، غيبت ايشان نمي باشد. به تعبير ديگر عقلاً مي توان فرض کرد که امام  (ع)  ظاهر باشند ، اما خداوند جان ايشان را به طريق ديگري – همچون معجزاتي که گه گاه در عصر ساير ائمّه (ع)  رخ مي داد – حفظ نمايد . پس به دليل عقلي نمي توان گفت که حفظ جان امام  (ع)  ، غيبت ايشان را ضروري و واجب نموده است . به همين جهت تاکيد مي کنيم که علت بودن حفظ جان براي غيبت امام(ع)  ، بايد فقط با ادله نقلي ثابت شود.
با روشن شدن اين نکته ، بطلان اين سخن روشن مي شود که :
     آن چه را به طور قطع مي توان سبب غيبت امام(ع)  دانست ، ترس ايشان بر جان       
      خويش است ... و هر گاه بر جان خود بترسد ، غيبت ايشان واجب مي شود.
نويسنده ي بزرگوار اين عبارات براي اثبات گفتار خود به ادلّه ي نقلي استناد نفرموده و صحّت آن را عقلي مي داند واين دقيقاً همان چيزي است که مورد اشکال و ردّ ماست . البتّه ايشان در فصل ديگري از کتاب خود بعضي از احاديثي را نقل کرده اند که دالّ بر اين علّت هستند ، امّا استشهاد به اين نقل براي تاييد گرفتن از ادلّه ي نقلي است نه استدلال و استناد به آنها.
با توجّه به اين نکته ي دقيق مي توان گفت که بين اين علت « ترس از جان » و غيبت امام (ع)  رابطۀ عليت اصطلاحي وجود ندارد . اين رابطه وقتي برقرار است که وجود علّت ، وجود معلول را ضروري مي کند « البتّه وقتي علّت ، علّت تامّه باشد» و نيز تا علت رفع نشود ، معلول هم قابل رفع نباشد « که اين هم در علّت تامّه و هم ناقصه صادق است ». امّا در اين جا هيچ يک از دو قضيه صادق نيستند . از طرفي وجود ترس بر جان ، غيبت امام (ع)  را عقلاً واجب نمي کند « که توضيح آن گذشت » و از طرف ديگر چنين نيست که براي رفع غيبت امام  (ع)  از ميان رفتن ترس ايشان ضروري باشد . لذا اين رابطه از هيچ طرف برقرار نيست . به تعبير ديگر شرط عقلي ظهور امام زمان (ع)  ، اين نيست که ايشان ترسي بر جان خود نداشته باشند . اين مطلب بسيار مهم و دقيقي است که به عنوان نتيجه ي بحث فعلي بايد مغتنم شمرده شود .

دومين علّت غيبت امام (ع)  : امتحان مردم

علت دوم : علّت ديگري که در احاديث براي غيبت امام زمان (ع)  بيان شده ، آزمودن مؤمنان از سوي خداوند متعال است . البتّه آزمايش الهي براي اين نيست که خداوند ، به آن چه در مورد اهل ايمان نمي داند ، آگاه شود . چنين فرضي در مورد خداوند متعال عقلاً منتفي است . ما در فصل گذشته معناي صحيح امتحان الهي را با نقل فرمايش از اميرالمومنين (ع)  روشن ساختيم .
اکنون ماهم با توجه به همان معنا مي توانيم دومين عامل مؤثّر در غيبت امام (ع)  را توضيح دهيم . اميرالمومنين(ع)  فرمودند :
أما وَ اللهِ لَاُقتَلَنَّ أنا و اِبناي هذانِ و لَيبعَثَنَّ اللهُ رَجُلاً مِن وُلدي في آخِرِ الزّمانِ يطالِبُ    بِدِمائِنا و لَيغيبَنَّ تَمييزاً لِاَهلِ الضَلالَةِ حتّي يقُولَ الجاهِلُ: ما لِلّهِ في آلِ محمّدٍ حاجَة.
بدانيد ، قسم به خدا يقيناً من واين دوپسرم « حسن وحسين  (ع)  » کشته مي شويم و خداوند مردي از فرزندان من را درآخرالزّمان خواهد فرستاد که از ما خونخواهي مي کند واو يقيناً از مردم پنهان مي گردد تا اهل گمراهي را « از ديگران » جدا کند و چنان مي شود که فرد نادان مي گويد : خداوند« براي هدايت و دستگيري خلائق » نيازي به آل محمّد (ع)  ندارد .
تعبير « تمييز » در اين حديث شريف ، علّت غيبت امام عصر (ع)  را بيان مي کندو با توجّه به معنايي که از امتحان الهي بيان شد ، جدا کردن اهل حق از اهل باطل ، هدفي است که خداوند از امتحانش اراده مي فرمايد . جدا شدن گمراهان ، باعث اتمام حجّت بر ايشان هم مي شود که نتيجه ديگري در پي امتحان خداوند است . آنها در روز قيامت هيچ عذري در  پيشگاه الهي در مورد کارهاي خلاف خود نخواهند داشت .
تعبير «امتحان » نيز در مورد غيبت امام (ع)  در احاديث به کار رفته است . حضرت موسي بن جعفر (ع)  فرمودند :
إنّه لابُدَّ لِصاحِبِ هذا الاَمرِ مِن غَيبةٍ... إنّما هِي مِحنَةُ مِنَ اللهِ عزَّ و جَلَّ امتَحَنَ بها خَلقَه.
همانا قطعاً صاحب اين امر ، غيبتي دارد ... اين امر چيزي نيست جز امتحاني از جانب خداي عزّوجل که آفريدگانش را به وسيله
آزمايش مي کند.
هر چند که امتحان در اين حديث براي همه ي آفريدگان خدا مطرح شده است ولي بيشتر از ديگران ، شيعيان در معرض اين امتحان قرار دارند . امام صادق  (ع)  پس از اين که از غيبت امام زمان (ع)  به زراره خبر دادند ، فرمودند :
غَيرَ اَنَّ اللهَ عَزَّ و جَلَّ يحِبُّ اَن يمتَحِنَ الشيعةَ
ولي خداي عزّوجل دوست دارد که شيعيان را امتحان کند.
آري امتحان اصلي وسخت ، براي شيعيان رخ مي دهد تا روشن شود کداميک از آنان در زمان غيبت از اعتقاد کامل و صحيح – نسبت به امامشان – دست بر نمي دارد ووظايف خويش را در قبال ايشان به خوبي انجام مي دهند . آنها که در اين امتحان شکست مي خورند ، در زمرۀ اهل ضلالت و گمراهي قرار مي گيرند .
در مورد اين عامل دوم «امتحان » نيز مي توانيم توضيحي شبيه به علت پيشين مطرح کنيم با اين بيان که تاثير اين عامل نيز در غيبت امام (ع) ضرورت عقلي ندارد و صرفاً به اعتبار ادلّه ي نقلي است که از آن سخن مي گوييم . عقلاً مي توانيم فرض کنيم که خداوند شيعيان را بدون غيبت امامشان امتحان مي کرد ،  لذا لازمۀ عقلي  امتحان الهي ، غيبت امامشان نيست و راه هاي ديگري نيز براي امتحان خداوند وجود داشته است . پس اين که « امتحان الهي علّت غيبت امام عصر (ع) است» امري نيست که از مستقلّات عقليه به حساب آيد ، لذا است که تنها به اتّکاء ادلّۀ نقلي مي توانيم از آن سخن بگوييم .  پس هر گونه توجيهي که بخواهد غيبت امام زمان   (ع) را به دليل امتحان الهي ، ضروري عقلي بداند ، مردود است.

نقل وبررسي سخن شيخ طوسي در ردّ اين علت

در اين جا قبل از آن که سخن را دربارۀ علت دوم غيبت به پايان رسانيم ، مناسب است اشاره اي به کلام ديگري از فقيه بزرگ و نامدار شيعه ، شيخ الطّائفه ، جناب ابو جعفر طوسي ، داشته باشيم . در ذيل بيان علّت اوّل ، سخني از ايشان آورديم که به صورت قطعي علّت غيبت را ترس بر جان امام (ع) دانسته بودند . نويسندۀ بزرگوار کتاب « الغيبة » در فصل پنجم از آن به نقل برخي شواهد روايي در مورد علّت غيبت مي پردازد ابتدا احاديثي را نقل مي کند که ترس بر جان را به عنوان علّت غيبت مطرح نموده اند و سپس به علّت دوم اشاره مي نمايد و مي فرمايد :
اخباري که دالّ بر امتحان شيعه در زمان غيبت ودشواري کار بر ايشان و آزمايش صبر آنان بر غيبت است ، صرفاً خبر دادن از سختي ها ي شيعيان است ، نه اين که خداوند متعال امام (ع) را غايب نموده تا اين که مردم را امتحان کند و چگونه خداوند چنين چيزي را اراده کند در حالي که لازمۀ آن ظلم و معصيتي است که از جانب ستمکاران بر مؤمنان مي رود و خداي متعال اين را نمي خواهد بلکه سبب غيبت همان ترسي است که گفته ايم.
به عقيدۀ ايشان چون لازمۀ آزمايش شيعيان در زمان غيبت ، وقوع ظلم وستمي است که از ناحيۀ ستمگران بر مؤمنان مي رود ، پس خداوند قطعاً چنين نخواسته است . به همين دليل نمي توانيم امتحان شيعيان را دليل غيبت امام (ع) بدانيم .
در بارۀ اين عقيده مي توان گفت : خداوند هرگز به ظلمي که ظالمان در حقّ مؤمنان روا مي دارند ، راضي نيست و آن را – نه تکويناً و نه تشريعاً – اراده نکرده است . تکويناً اراده نکرده چون ظلم ظالمان به اختيار و حرّيت خود ايشان صورت مي گيرد و خداوند در فعل اختياري هيچ انساني ، خواست تکويني خود را تحميل نمي کند . چرا که اگر چنين کند ، جبر لازم مي آيد و خداوند عادل تر از آن است که کسي را مجبور به کاري کند و سپس به خاطر انجام آن ، مذمّت و عقوبتش فرمايد . از طرفي خواست تشريعي خداوند نيز درست خلاف ظلم آنهاست . چون ارادۀ تشريعي عبارت است از امر و نهي الهي و خداوند ظالمان را از ارتکاب ظلم نهي فرموده است . پس خداوند هيچ نوع اراده اي « نه تکويني ونه تشريعي » در مورد ظلم و ستم ظالمان بر مؤمنان ندارد .امّا از آن جا که خداوند انسان هاي مختار را آزمايش مي کند ، لازمۀ اختيار داشتن آنها اين است که بتوانند » ظلم کنند و اگر خداي متعال مانع ظلم ظالمان نشود ، مخالف عدل وحکمت خويش عمل نکرده است ؛  پس جلوگيري  نکردن از وقوع ظلم – به خاطر امتحان يا هر حکمت ديگر – به معناي ارادۀ آن از ناحيۀ خداوند نمي باشد .
به بيان ديگر ، هر چيزي در عالم واقع مي شود ، لزوماً مورد رضاي خداي متعال نيست و اين شامل همۀ گناهاني است که از موجودات مختار ، سر مي زند . حدّاکثر چيزي که مي توان گفت اين است که خداوند به وقوع معاصي - از جمله ظلم ظالمان در حقّ مؤمنان – قبل از تحقّق آنها علم و آگاهي دارد ، امّا علم حقتعالي علّت ارادۀ او نيست و تاثيري هم در اختيار طاعت و معصيت اختياري از ناحيۀ انسان ندارد .
با اين توضيحات ، روشن مي شود که دليل مرحوم شيخ طوسي در ردّ علّت بودنِ «امتحان الهي » تمام نيست .

سخن ديگري در ردّ اين علّت و بيان مرحوم شيخ

برخي براي ردّ اين علّت دوم استدلال ديگري کرده و گفته اند : 
مسلّماً نمي توان گفت که خداوند وسيله‌ای جز غيبت براي امتحان شيعيان نداشته است ، چرا که هر واقعه‌اي مي‌تواند وسيله‌اي براي آزمايش بندگان باشد ... بنابراين همان طور که مصيبت فراق امام زمان  (ع) براي ما آزمايشي بزرگ است ، حضور وظهور حضرت (ع) نيز آزمايش عظيمي براي ماست ...نتيجه آن که غيبت امام زمان (ع) همان طور که در حديث به آن اشاره شده است ، گرچه وسيله اي براي آزمايش شيعيان است ، ولي علّت براي غيبت نمي تواند باشد . شيخ طوسي در نقد اين علّت مي فرمايد: ... 
نويسنده در انتهاي سخن خود به همان فرمايش شيخ طوسي که مورد نقد و بررسي قرار گرفت ، استناد نموده امّا هيچ توضيحي دربارۀ ارتباط ادّعاي خود با فرمايش مرحوم شيخ نداده است و البتّه به دليل اشتباهات روشني که درترجمۀ سخن شيخ طوسي مرتکب شده ، گويا اصلاً مقصود ايشان را به درستي درک نکرده است به هر حال با مراجعه به سخن مرحوم شيخ ، روشن مي شود که دليل ايشان با آن چه نويسندۀ مقالۀ « نظريه اختياري بودن ظهور » آورده کاملاً متفاوت است . آن چه نويسندۀ مذکور مطرح کرده ، سخن کاملاً صحيحي است که شبيه آن را دربارۀ همۀ علّت های بيان شده براي غيبت امام عصر (ع) مورد تاکيد قرار داديم و گفتيم که به همين دليل ، نمي توانيم هيچ يک از اين علل را ، علّت عقلي غيبت بدانيم و بين آن علّت وغيبت امام (ع) ضرورت علّي و معمولي برقرار کنيم .
بنابراين ما عين سخن اين نويسنده را ، که دربارۀ علّت بودن « امتحان » براي غيبت امام (ع) مطرح شده , دربارۀ علّت بودن « ترس از جان » نيز مي توانيم تکرار کنيم وبگوييم چون عقلاً تنها راه حفظ جان امام  (ع) ، غيبت ايشان نيست و خداوند قادر است جان آن حضرت را در حال ظهور نيز – از راه هاي ديگري نظير معجزات عصر ديگر ائمّه (ع) – حفظ نمايد؛  پس حفظ جان هم نمي تواند علّت غيبت باشد و ما همين نکته را در توضيح علّت اوّل غيبت « ترس بر جان » مطرح نموديم .
نکتۀ مهمي که بر اين نويسندۀ محترم مخفي مانده ، همان چيزي است که قبل از آن توضيح تک تک علّتهاي غيبت بيان کرديم و گفتيم که هيچ يک از آنها به معناي اصطلاحي کلمه ، « علّت » غيبت نيستند ، بلکه علّت اصلي - مطابق فرمايش امام صادق (ع) - تا قبل از ظهور براي ما روشن نمي شود . آن چه به عنوان علل غيبت فرموده اند چيزي جز برخي لوازم و آثار آن نيست که البتّه همۀ آنها به خواست خداوند « نه به ضرورت عقلي » در غيبت امام (ع) مؤثّر بوده است . بنابر اين هيچ کدام از آنها را- به معناي مورد نظر نويسندۀ فوق - نمي توانيم علّت غيبت بدانيم چه ترس از جان و چه علّت هاي ديگر را.

سومين علّت غيبت امام (ع)  : بر عهده نداشتن بيعت

علّت سوم :سومين عامل مؤثّر در غيبت امام زمان (ع) – که در احاديث ائمّه (ع) به آن تصريح شده – آن است که ايشان به اين خاطر غيبت کرده اند که در هنگام ظهور ، عهد و پيماني از هيچ کس بر عهده نداشته باشند . از حضرت امام علي بن موسي الرضا (ع) روايت شده که فرمودند :
کأنّي بِالشيعَة عِندَ فَقدِهُم الثالثَ مِن وُلدي کالنَعَم يطلُبُونَ المَرعي فلا يجِدُونَه.
گويا شيعيان را در هنگام گم کردن سومين نوادۀ خود مي بينيم که مانند گوسفندان به دنبال چراگاه مي گردند ولي « جايي »  پيدا نمي کنند .
راوي از علّت اين امر سؤال مي کند و حضرت پاسخ مي دهند :
لِاَنّ اِمامَهم يغيبُ عنهم .
چون امامشان از آنها غايب مي شود .
راوي از علّت غيبت مي پرسد و حضرت مي فرمايند :
لِئَلّا يکُونَ لِاَحَدٍ في عُنُقِهِ بَيعَة اِذا قامَ بِالسَيفِ .
براي اين که با شمشير قيلم مي کند ، بيعت هيچ کس بر گردن ايشان نباشد.
وقتي امام زمان (ع) غايب باشند ، ديگر نيازي پيدا نمي شود ، تا همچون پدران گرامي خود ، براي حفظ ظاهر و از باب ناچاري ، با قدرتمندان و زورگويان زمان خود ، بيعت کنند و در واقع اعلام عدم جنگ با آنها بدهند . اين سيره براي همۀ ائمّه (ع) قبل از امام عصر   (ع) جاري بوده است و از آنجا که نمي خواسته اند با طاغوت هاي زمان خود علناً اعلام جنگ کنند  ، لذا ظاهراً با آنها بيعت مي کرده اند ، يا حدّاقل عهد و پيمان صلح برقرار مي ساخته اند . اين بيعت به معناي قبول مشروعيت خلافت غاصبان خلافت نبوده ، بلکه صرفاً اعلام مي داشته که امام (ع) با آنها قصد پيکار و مقابله ي آشکار ندارد . ظالمان هم به همين مقدار راضي مي شدند ولي البتّه بعدها خباثت خود را آشکار مي نمودند و ائمّه  (ع) را با حيله هاي مختلف به شهادت مي رساندند.
  در ميان امامان گذشته ، حضرت سيد الشهداء (ع) در زمان حکومت معاويه - لعنه الله - عهد وپيمان با او را نقض نکردند ، امّا وقتي يزيد – لعنه الله – به حکومت رسيد ، و از امام حسين (ع)  بيعت خواست ، ايشان از بيعت سرباز زدند و به همين دليل کار به جنگ با يزيد و شهادت آن حضرت منتهي شد . پس همۀ ائمّه (ع)  - حتّي وجود مقدس سيد الشهدا (ع) « در زمان معاويه » - عهد وپيماني با طاغوت زمان خود بر عهده داشته اند . امّا از آن جا که رسالت امام عصر (ع) با ديگر ائمّه (ع) متفاوت است و به امر خداوند بايد در هنگام ظهور با همۀ مستکبران و زورگويان عالم ، مقابله و مبارزه کنند ، به همين جهت از جانب خداي متعال چنين مقدّر شده که ايشان از سوي هيچ قدرتمندي ، بيعتي بر گُرده و پيماني بر عهده نداشته باشند .علّت غيبت ايشان هم در حديث مورد بحث ، همين مطلب عنوان شده است.
نکتۀ قابل توجّه در بحث فعلي اين است که براي تحقّق چنين هدفي « بيعت نکردن با هيچ کس » تنها راه عقلي ، غيبت ايشان از ديدگاه عموم مردم نيست . به لحاظ عقلي امکان داشت که ايشان غايب نشوند و در عين حال زير بار بيعت با هيچ کس هم نروند . به عبارت ديگر بيعت نکردن امام زمان (ع) با حاکمان و قدرتمندان ، از طرق مختلفي امکان پذير بوده امّا خداي متعال از ميان اين طرق ، غيبت حضرتش را انتخاب فرموده است  . پس شرط عقلي رفع غيبت « ظهور » امام(ع) اين نيست که بيعتي از جانب کسي بر عهدۀ ايشان نباشد ، تاثير اين امر « بيعت نداشتن از جانب هيچ کس » در غيبت امام(ع) به جعل و ارادۀ خداي متعال بوده واين که « شرط ظهور حضرت ، نبودن بيعت کسي بر عهدۀ ايشان است » ، نيز قرار داد خداوند مي باشد نه اين که ضرورت عقلي وعلّي و معمولي داشته باشد .

چهارمين علّت غيبت امام(ع) : اجراي سنّت هاي پيامبران گذشته
 
علّت چهارم : عامل ديگري که غيبت (ع) در بعضي احاديث به آن نسبت داده شده ، اين است که خداي متعال مي خواهد سنّت هاي انبياي گذشته را مورد واپسين وصي آخرين پيامبر جاري نمايد . امام صادق (ع) به سَدير فرمودند :
اِنّ لِلقائِمِ مِنّا غَيبَة يطُولُ اَمَدُها .
همانا قائم از ما « اهل بيت (ع) » غيبتي دارد که مدّت آن به طول مي انجامد .
سدير مي گويد : پرسيدم : اي پسر خدا ! علّت آن چيست ؟ فرمودند:
لِاَنّ اللهَ عَزَّ و جَلَّ أبي اِلّا أن تَجرِي فيه سُنَنُ الاَنبياءِ (ع) غَيباتِهِم و إنّه لابُدَّ له يا سَدير مِن استيفاءِ مُدَدِ غَيباتِهم ، قال اللهُ تَعالي : « لَتَر کَبُنَّ طَبَقاً عن طَبَقٍ » اَي سُنَنَ مَن کانَ قَبلَکم.
براي اين که خداي عزّوجل جز اين نخواسته است که سنّت هاي پيامبران در غيبت هايشان ، در مورد قائم (ع) جاري شود و اي سدير ! گريزي از کامل شدن مدّت زمان هاي غيبت هاي ايشان نيست .
خداوند متعال فرمود : همانا سوار ميشويد طبقه اي ، يعني بر سنّت هاي پيشينيان خود « سوار مي شويد » .
مقصود اين است که خداوند مي خواهد سنّت هاي پيامبران امّت هاي پيشين ، در وجود مقدّس امام زمان (ع) نيز جريان يابد و از آن جا که غيبت انبيا يکي از سنّت هاي رايج ميانشان بوده است ، پس بايد حضرت صاحب الامر (ع) نيز غايب شوند تا اين ارادۀ الهي محقّق گردد . توضيح مطلب اين که مطابق روايات ، بسياري از انبياي الهي ، در زمان خود از قومشان غايب شده بودند که در ميان ايشان مي توانيم از اين پيامبران نام ببريم : حضرت ادريس ، حضرت نوح ، حضرت صالح ، حضرت ابراهيم ، حضرت يوسف ، حضرت موسي ، حضرت شعيب ، حضرت الياس ، حضرت سليمان ، حضرت لوط ، حضرت دانيال ، حضرت عزيز و حضرت عيسي علي نبينا و آله و عليهم السلام .
البتّه اين فرمايش « که سنّت‌هاي انبياي گذشته در امام زمان (ع) جاري مي شود » به معناي آن نيست که جزئيات ويژگي هاي انبيا در آن حضرت محقّق مي شود . چرا که بوده اند پيامبراني که از قوم خود غيبت نداشته اند ، مانند حضرت يعقوب و حضرت داود (ع) . پس اگر قرار باشد همۀ سنّت‌هاي همۀ انبياء در مورد امام عصر (ع) نيز جاري شود ، با توجّه به اين که برخي از ايشان غيبت نداشته اند ، مشخّص نمي شود که بايد امام زمان (ع) از مردم غايب شوند يا خير . لذا اين فرمايش امام صادق (ع) را بايد به صورت تعبّدي پذيرفت ، چرا که براي ما معلوم نيست که کدام سنّت از سنن انبياي الهي بايد در امام عصر (ع) جاري شود و اين کاملاً بستگي به مقصود گويندۀ اين حديث « امام صادق (ع) جاري شود » با ميل و سليقۀ خود به هر ويژگي موجود در هر يک از پيامبران گذشته ، منطبق کنيم .
امور مختلفي و متعدّدي دربارۀ انبياي امّت هاي پيشين جاري و ساري بوده است که هيچ دليل بر ضرورت وجود آنها در امّت اسلام نداريم . بنابراين هر چند ، لحن سخن امام صادق (ع) در تعبير « سنّت هاي انبياي گذشته » کلّي وعمومي است ، ولي مقصود ايشان « همۀ سنّت هاي پيامبران گذشته » با سور عمومي « لفظ همه » نيست و قضيه اي که فرموده اند ، اصطلاحاً موجبۀ کلّيه نمي باشد بلکه قضيۀ صورت «مهمله » دارد « يعني به کلّيه يا جزئيه بودن آن تصريح نشده است و قضيۀ مهمله در حکم يک قضيۀ جزئيه است .» پس مقصود نهايي امام صادق (ع) از فرمايش مورد بحث اين است که برخي از سنّت‌هاي انبياي گذشته بايد در امام عصر (ع) جاري گردد . حال براي تشخيص اين که کدام يک از سنّت هاي مورد نظر ايشان بوده است ، بايد در تک تک موارد به سخنان خود ائمّه (ع) مراجعه کنيم تا مصايق مورد نظرشان را در يابيم .
با توجّه به اين توضيحات ،  مي توان گفت که سخن امام صادق (ع) - که به صورت سر بسته و مجمل تعبير شده - در حقيقت به موارد خاصّي- که مورد نظر حضرات ائمّه (ع) مي باشد - تأويل و تحليل مي گردد . يعني مقصودشان از « سنّت هاي انبياي گذشته » چند سنّت خاصّ آنهاست که البتّه قطعاً يکي از آنها غيبت ايشان از مردم است . بنابراين مسأله از صورت کلّي و عمومي خارج مي شود وحالت جزيي و خاص پيدا مي کند . در اين صورت و آن چه به عنوان علّت غيبت امام (ع) مطرح شده ، بيان يک قاعدۀ کلّي و عام نيست و لذا مراد از حديث مزبور اين است که :« ارادۀ خداوند بر اين که سنّت غيبت انبياي گذشته در مورد امام عصر (ع) جاري گردد ، علّت غيبت ايشان است ». اين سخن هر چند که در پاسخ به سؤال از علّت غيبت بيان شده ، امّا در واقع علّت و سبب آن را بيان نمي کند و تنها توضيحي که مي دهد اين است که : « خداوند چنين خواسته است » از فرمايش امام صادق (ع) چيزي بيش از اين مقدار به دست نمي آيد. اگر بخواهيم اين مطلب را در قالب بيان علّت غيبت بيان کنيم ، بايد گفت که : علّت غيبت امام زمان (ع) ، ارادۀ الهي بر تحقّق اين امر است .
با توجّه به اين تحليل ، مي توان گفت که رابطۀ اين علّت « ارادۀ خداوند » ومعلولش « غيبت امام زمان (ع) » يک رابطۀ عقلي و ضروري است ، چون وقتي خداوند چيزي را تکويناً اراده فرمايد ، عقل به ضرورت وجود آن حکم مي نمايد . امّا اين علّت چنان کلّي است که دانستن رابطۀ ضروري آن با معلولش  « غيبت امام زمان(ع) » ، به هيچ وجه باعث نمي شود که باب اظهار نظر عقلي دربارۀ چرايي غيبت باز شود . اگر امام (ع) غايب هم نبودند ، باز مي توانستيم و بايد علّت آن را ارادۀ خداوند بر تحقّق آن بدانيم . پس بيان چنين علّت‌هاي عام وکلّي – که با هر نوع حادثه‌اي اعمّ از وقوع غيبت وعدم آن سازگار است – اجازۀ هيچ نوع تحليل عقلي از غيبت امام (ع) را به انسان نمي‌دهد . بنابراين دانستن و ندانستن اين گونه علّت ها در بحث فعلي مفيد فايده زيادي نيست و آنها که به دنبال ارائه تحليل عقلي از غيبت امام (ه) هستند از امثال اين حديث طرفي نمي بندند . حدّاکثر استفاده از اين حديث اين است که امام (ع) ، به علّت ارادۀ الهي غيبت اختيار کرده و تا وقتي اين اراده باقي مي باشد ، غيبت ادامه پيدا مي کند و رفع آن هم فقط به ارادۀ الهي بستگي دارد وبس.

پنجمين علت غيبت امام (ع) :گناهان مردم

علّت پنجم : آخرين چيزي که به عنوان عامل مؤثر در غيبت امام (ع) ، در احاديث يافت مي شود ، اعمال ناشايست بندگان است که باعث سلب نعمت ظهور حضرت صاحب الزمان (ع) شده و در واقع به نوعي عقوبت گناهان مردم مي باشد . امام باقر (ع) فرمودند :
اِذا غَضِبَ اللهُ تبارَک و تَعالي علي خَلقِه نحّانا عن جِوارِهم.
هرگاه خداي متعال بر آفريده هاي خود« مردم » غضب نمايد ما« اهل بيت » را از مجاورت با آنها دور مي سازد .
از همين امام بزرگوار نقل شده که فرمودند :
همانا هرگاه خداوند مجاورت قومي را براي ما نپسندد ما را از ميان ايشان بيرون ميبرد.
حديث ديگر درهمين زمينه از امام امير المومنين (ع) نقل شده است که فرمودند :
بدانيد که زمين از حجّت خداي عزّوجل خالي نمي ماند . امّا خداوند ديدگان خلايق را از ديدن حجّتش - به خاطر ظلم و جور و زياده روي ايشان در حق خودشان - کور خواهد گردانيد .
از اين احاديث استفاده مي شود که سبب غيبت امام (ع) از ديدگان مردم، اعمال ناشايستي است که از ايشان سر ميزند و موجبات غضب الهي را بر آنها فراهم مي آورد . غضب خداوند ، باعث شده که نعمت هم جواري با امام زمان(ع) از مردم ثبت گردد اگر آنان به گونه‌اي عمل مي کردند که شايستگي درک حضور آشکار امام (ع)را از دست نمي‌دادند چه بسا خداوند اين نعمت عُظمي را از آنها دريغ نمي کرد. پس قطعاً يک عامل مؤثر در غيبت آن حضرت ،گناهاني است که انجام مي دهند . هر گناهي ، نوعي ظلم وزياده روي است که انسان در حق خود مي کند وباعث محروميت او از ديدار امام عصر(ع) مي گردد .
نکته ي مهمّي که در مورد اين عامل بايد توجّه کرد اين است که تاثير آن در غيبت امام (ع) به دليل عقل ثابت نمي شودو بين انجام گناه توسط مردم وغيبت امام زمان (ع) هيچ گونه رابطۀ ضروري عقلي وجود ندارد . از ادلّۀ نقلي هم چنين ضرورتي استفاده نمي شود . و روشن است که نه اعطاي نعمت‌هاي خداوند به مردم ، بر اساس لياقت وشايستگي آن بوده و نه سلب آنها لزوماً به علّت بي لياقتي ايشان است . بنابراين اگر بي لياقتي مردم را در غيبت امام  (ع)  مؤثر مي دانيم ، تنها به دليل وجود روايتي است از قبيل آن چه نقل کرديم وگرنه هيچ قاعده وقانون عقلي يا نقلي بر اين امر دلالت نمي کند . با اين ترتيب ، فرض اين که با وجود گناهان مردم ، امام (ع) غيبت اختيار نکنند ؛ هم يک فرض معقول است و هم با سنّت هاي خداوند تعارضي ندارد . به همين دليل مي توان گفت که براي رفع غيبت امام (ع) « يعني ظهور » نيز شايستگي و لياقت مردم هيچ ضرورتي ندارد .

صحّت استناد غيبت امام(ع) به علل نقلي مذکور

حال که اين وجوه پنجگانه را در بيان علّت غيبت امام زمان(ع) توضيح داديم ، روشن مي شود که هيچ يک از اين ها نه علّت تامّه غيبت ونه علّت ناقصۀ آن « به اصطلاح فلسفي » هستند . اگر هر يک از اين علل يا همۀ آنها با هم ، علّت تامّۀ غيبت امام (ع) بودند ، مي توانستيم عقلاً دربارۀ حکمت غيبت اظهار نظر کنيم و به عبارت ديگر مي شد اين حکمت را پيش از ظهور بشناسيم ، امّا ازآن جا که به طور قطع حکمت اين امر پيش از ظهور منکشف نمي گردد ، لذا همان گونه که در ابتداي بحث اشاره شد ؛ اين علّت ها در واقع فوائد و آثار غيبت هستند ، در عين آن که استناد غيبت به هر يک از آنها يا مجموع آنها عقلاً و عرفاً صحيح است . البتّه تعبيري که براي بيان اين استناد به کار مي بريم در مورد اين پنج علّت متفاوت است .
نسبت به اوّلين و آخرين علّت - ترس از کشته شدن و گناهان بندگان - چنين تعبير مي کنيم که : « چون امام زمان (ع) از کشته شدن مي ترسيدند ، غيبت اختيار کرده اند . » و « از آن جا که بندگان اعمال ناشايستي انجام داده اند ، حضرت از ايشان غايب شده اند » در حالي که نسبت به سه علّت ديگر تعبير متفاوتي به کار مي بريم و مي گوييم : « خداوند امام زمان (ع) را از ديدگان مردم غايب نموده تا به اين وسيله آنان را امتحان نمايد » يا « امام (ع) غايب شده اند تا اين که بيعت از هيچ کس بر گردن نداشته باشند و « حضرت غيبت اختيار کرده اند تا سنّت خداوند در مورد پيامبران گذشته نسبت به ايشان جاري شود .»
در تعبير اوّل ، وجود علّت غيبت ، مقدّم بر خود آن است در حالي که در تعبير دوم تحقّق خود غايب حاصل مي شود . مثلاً ترس از کشته شدن ، مقدّم بر غيبت امام (ع) است در حالي که امتحان مردم يا جاري شدن سنّت پيامبران گذشته ، پس از وقوع غيبت تحقّق پيدا مي کنند . اين تفاوت را مي توانيم چنين تعبير کنيم که در مورد عامل اوّل و پنجم ،« حصول » آنها علّت غيبت هستند در حالي که نسبت به ديگر عوامل « تحصيل » آنها علّت غيبت مي باشند .

طرح علّت ششم غيبت و بررسي آن                                                    
                                                                              
پس از بيان و توضيح اين پنج علّت ، لازم به ذکر است که برخي از انديشمندان و صاحب نظران در بحث مهدويت ، علّت ديگري را بر اين علل افزوده اند ، که عبارت است از « ضايع نشدن ودايع الهي» .
مقصود از « ودايع الهي » مؤمناني هستند که در زمان غيبت امام عصر (ع) از اصلاب پدران کافر خود به دنيا مي آيند . يکي از آثار و نتايج غيبت ، ضايع نشدن اين ودايع الهی است . امّا رجوع به متون احاديثي که به اين مطلب دلالت دارند ، روشن مي کند که هيچ يک از آنها در مقام بيان علّت غيبت نيستند و صرفاً يکي از آثار و لوازم غيبت را بيان مي کنند . پس استناد غيبت امام (ع) به اين امر ، بي دليل البتّه در مباحث گذشته روشن نموديم که پنج علّت مطرح شده براي غيبت امام (ع) نيز چيزي بيش از آثار و لوازم غيبت را نمي‌رسانند ، ولي با توجّه به اين که علّت بودن آنها براي غيبت به دليل عقل نيست و تنها با تکيه بر فرمايش معصوم (ع) مي توانيم هر يک از آنها را عامل مؤثر در غيبت امام (ع) بدانيم ، پس در خصوص هر علّتي بايد دليل نقلي داشته باشيم تابتوانيم غيبت را به آن اسناد بدهيم . به اين خاطرکه در مورد « ضايع نشدن ودايع الهي » چنين دليل نقلي نداريم ، پس نمي توانيم اين امر را يکي از علل غيبت امام (ع) به شمار آوريم . « دقّت شود .» به طور کلّي غير از آن چه گفته شد ، مي توانيم آثار و فوايد ديگري هم براي غيبت امام عصر (ع) بشماريم . امّا علّت دانستن هر يک از آنها - به دليل اين که از لوازم و نتايج غيبت هستند - صحيح نمي باشند

مثل همیشه

مثل همیشه از او کمک می‌گیرم، آری، حتی در نوشتنِ درباره‌ی او!
او . . . خدایا چه بگویم!؟ آخر می‌شود شیرینی را توصیف کرد؟ ولی می‌گویم: خوب است،عشق است، آرامش است، دوست است، صفاست، نور است، نه، این جور دلم آرام نمی‌شود، بگذار جور دیگر بگویم . . .
فقط می‌دانم مثل هیچ کس نیست، دوست داشتنش هم مثل دوستی‌های دیگر نیست. هر گاه لحظه‌ای، فقط لحظه‌ای به او فکر می‌کنم، آتشی نه! انقلابی در درونم رخ می‌دهد. ای کاش استاد از این کلمه سؤال نمی‌کرد: محبّت!
محبّت خود وجدانی ست و ناگفتنی، چه رسد به این که در مورد کسی باشد که نامش دل را می‌برد. بهتر است از پیش خود نگویم، از کسـانی بگویم که پیوند بیشـتری با ایشان دارند. به قـول آن‌ها: اکسیر اعظم است این محبّت پسر فاطمه سلام‌الله‌علیها.

***************************************************

انتظار
سال‌هاست که در انتظار دیدن جمالت، چشم انتظاریم. به هر گلی که می‌رسیم، بوی تو را در آن جست و جو می‌کنیم. در کوچه پس کوچه‌های عشق به دنبال معشوق می‌گردیم تا شاید نشانی تو بیابیم و بتوانیم گرمای وجودت را با تمام وجودمان حس کنیم. چه زیباست لحظه‌ی وصال! یا صاحب الزمان عجّل‌الله‌تعالی‌فرجک‌الشریف! قلبم آکنده از عشق به شماست، ولی اعمالم، چیز دیگری می‌گویند. شنیده‌ام که اندرون قلب مرا می‌بینی و گرچه اعمالم باعث آزردگی خاطر شماست ولی عشق به وصال وجود نازنینت، مرا به زندگی و آینده امیدوار می‌کند.
در آن نفـس کـه بمـیرم در آرزوی تو باشم    بدان امید دهم جان که خاک کوی تو باشم
قلم ناتوان است از حس و نگارش عشقی که خودم هم نمی‌توانم آن را بیان کنم.
مولای من! آن زمان که در جست و جوی شما آواره‌ی کوی و برزن هستم تا نشانی از تو بیابم، وقتی به در خیمه می‌رسم، متوجّه می‌شوم که من نیز مانند آن مرد صابونی، غرق در پستی‌هایی هستم که مانع رسیدن به وصال محبوب است.
هنگامی که به درون خود و به فطرت اولیه‌ی خویش که خداوند در نهاد همه گذاشته مراجعه می‌کنم، با چشم دل آثار و برکات شما را به خوبی می‌بینم و بارقه‌های امید در وجودم شعله‌ور می‌شود.
بهشـت عـدن اگر خـواهی بیا با ما به میخانه            که از روی خمت سوزی به حوض کوثر اندازیم
آری، جهت رسیدن به کمال عظمای الهی باید به در خانه رفت. باید خانه را پیدا کرد و در مسیر رسیدن، از سختی‌ها و نا ملایمات نترسید.
در بیابان گـر به شـوق کعبه خواهی زد قـدم            سـرزنش‌ها گـر کـند خـار مـغـیلان غـم مخـور
در پایا ن عذر این حقیر را از نارسا بودن و ادا نکردن حقّ مطلب، پذیرا باشید.

***************************************************

با یاد تو

با یاد تو آغاز می‌کنم که سرآغاز هر سخن و شیرینی هر نوشته و لذّت هر عاشقی. دنیا با نام تو زیباست و عشق با نام رنگین تو معنا پیدا می‌کند. وجودت را سال‌هاست که در خود احساس می‌کنم و عشق تو سالیان سال است که مرا بی‌چاره کرده است. کودکیم را می‌گویم که با نام و یاد تو مادر مرا در آغوش می‌کشید و در گوش دلم نجوای محبّت تو می‌کرد. در ویران‌کده‌ی دلم پا گذاشتی و مرا از قید و بند حقارت و پستی در آوردی. تو را با تمام وجودم، با تمام هستیم دوست دارم ای تنها غریب دوران!
چون بوی خوش عطر که نه، صدها و . . . بار خوش‌بوتر از عطر خانه‌ی دلم را معطّر نمودی، اما همچون بوی عطر، زود بیرون نرفتی. یاد از شب‌هایی می‌کنم که در هجر تو و در دوری از بوی خوش حضورت سپری شد و چه شب‌ها و روزهایی که در مصیبت نبودنت اشک حسرت ریختم و ای کاش تو را دمی دیده بودم. اما این چه حرفی ست که می‌گویم، من کجا و آن مهربان همیشه وفادار به دوستی کجا، من کجا و آن یار سفرکرده کجا، من کجا و آن یار غایب کجا؟! من در خودم جرأت نگاه به صورتش را نمی‌یابم. چگونه شرم و حیا اجازه می‌دهد که منِ کوچک و حقیر چهره‌ی آن گل زیبا را نظاره نمایم؟! با همه‌ی کوچکی و زشتیم، باز او آمد و در كنارم نشست. اگر او نبود، من چگونه می‌توانستم برای حسینش گریه کنم؟ چگونه پای دلم می‌توانست در برابر عظمتش ایستادگی کند؟ وای از غریبی دوران!
لحظه‌ای را که دست نوازشت بر سرم کشیده شد، فراموش نمی‌کنم. آن لحظه‌ای که من برای مادرت می‌گریستم و تو مرا با تمام بدی‌هایم می‌خریدی و صدای یا زهرایم آبی بود بر آتش غم‌ها و مصیبت‌هایت.
آخرین سخنم فقط شرمندگی از بزرگیت، از گذشتت می‌باشد. تو را می‌خوانم و تو را صدا می‌کنم و صدای الامانم بلند است که ای مولای غریبم و ای پدر مهربانم و ای ارباب خوبم! مرا از قید گناه آزاد کن و حلقه‌ی نوکری را از گردنم باز مکن!
صدایت می‌کنم؛ مرا دریاب و کوچکیم را ببین و پناهم ده!
امیدم خیمه‌گاه توست، آرزویم ظهور تو و پناهم مجلس حسین توست.

***************************************************

محبت امام زمان

محبّت امام زمان عجّل‌الله‌تعالی‌فرجه چیزی خریدنی نیست. محبّت باید به دل انداخته شود و دل آن محبّت را هضم کند. کسانی که خدمت معصومین علیهم‌السلام می‌رسیدند، خود دلباخته‌ی آن‌ها می‌شدند و محو اعمال و نگاه‌ها و گفتارشان می‌شدند. محبّت آن‌ها چنان در دلشان می‌افتاد که همه چیز از ذهن رفته و فقط محبّت ولی خدا جای داشت. پس این گونه محبّت‌ها هرگز از بین نخواهد رفت و ما در حال حاضر در زمان غیبت زندگی می‌کنیم و به‌دور از ولی نعمت، اما نمی‌شود گفت به دور، زیرا کسی که تمام اعمال ما را در نظر دارد، از هر فرد دیگری به ما نزدیک‌تر است. پس گرفتن و جذب شدن محبّت کسی که همانند آفتاب پشت ابر است، سنگین‌تر و سخت‌تر است. اما کسانی که محبّتی در دلشان از این امام حیّ و حاضر دارند، خود را چنان به امام نزدیک در نظر می‌گیرند که گویی امام در نزدیکی آن‌ها زندگی می‌کند. پس چنین محبّتی از این امام در نبود او خود گواه نزدیکی ست.

***************************************************

یا صاحب الزمان

یا صاحب‌الزّمان:
پدر جان! بس که در فراقت گریستم و این دنیا را بی تو تنگ و بی معنا یافتم دیگر امیدوارم یا تو بیایی یا من بروم، شاید که حداقل از این رفتن نزدیکی به شما بیشتر شود و دلم از این بی‌قراری و بی شکیبی در آید.
مولایم، امروز که روز ولایت تو را در پیش رو داریم دلم به تلاطم بیشتری افتاده که اگر مولایت پس از سالیانی غیبت و فراق باز آید، چگونه می‌توانی به بهترین نحو ولایتش را به او تبریک گویی.
عزیز زهرا سلام‌الله‌علیها! ما این عید ولایت را جشن می‌گیریم در حالی‌که مادرت زهرا سلام‌الله‌علیها، از یک طرف شادمان و مسرور از کم شدن شرّ دشمن ولایت و از سویی نالان از غم هجر فرزندش که این چنین یاران و شیعیان فرزندش نیز نالان و چشم به راهند. سرورم! ما اگر جشن می‌گیریم می‌خواهیم بگوییم آقاجان العجل! العجل!
می‌شود روزی بانگ انا المهدی گوش این عالم را نوازش دهد و چشمان بی سو از گریه‌ها و ندبه‌ها، نورانی شود، و چهره‌های حزین و غم‌سار شادان شود؟! راستی آن روز چه روزی ست؟! نمی‌دانم چگونه خود را آماده‌ی آمدن چنین روزی کنم و چگونه این عید را به مادرت تبریک گویم.
بیا! بیا بابایم که دیگر تاب و توانم به آخر رسیده و ندبه‌هایم بی امان گشته. به امید رسیدن هر چه زودتر آن روز و تعجیل در فرجت مولایم.
با سوز دل و چشمانی خیس و قلمی لرزان باز می‌نویسم: العجل العجل یا صاحب الزّمان!

***************************************************

زیبا نگارم

زیبا نگارم!
می‌دانم زندگی بی تو مزه ندارد، رنگ ندارد، بی حس و حال است، به ناکجا آباد می‌رسد. هر چه می‌کنم به تو نزدیک‌تر شوم، این اراده‌ی ضعیف نمی‌گذارد. اصلاً نمی‌دانم چرا به این راه کشیده شدم، مگر چه داشتم؟ هر قدر می‌اندیشم عقلم به جایی قد نمی‌دهد الّا یک چیز؛ دعای پدر و مادر. آخر ما معتقدیم دعای پدر و مادر حرف ندارد، رد خور ندارد.
آقاجان توانی به من بده، دوست دارم زندگیم وقف شما باشد، دلم بی شما مردنی ست، به خدا می‌میرد. کسی که دل نداشته باشد آدم نیست، اصلاً یک مرده‌ی متحرّک است. هر وقت با شما هستم، آن روزم عید است. چه می‌شد که همه‌ی روزها عیدم می‌بود، دیگر هیچ غمی در عالم نداشتم.
این را باید بگویم که من مدیون آقایی هستم که شما هم می‌شناسیدش، خوب هم می‌شناسیدش، نامش با غربت و مظلومیت پیوند خورده، امام حسین علیه‌السّلام، ایشان بودند که مرا با شما آشنا کردند.
خاک عالم بر سرم! نتوانستم خوبی‌های شما را بسیار بسیار کم هم که شده جبران کنم. نکند از من خسته شده باشيد. به جان همین حسین دستم را رها نکنید!

***************************************************

                   بسم الله الرحمن الرحيم

                          بی عمر زنده‌ايم ما
چه بي عار مردمي هستيم ما! چه بي آب چشماني در سر كاشته ايم! چه بي رقص دست و پايي به خود آويخته ايم!«چه بي نشاط بهاري كه بي تو مي رسد!» فرياد!از اين روزهاي بي فرهاد. حسرتا!از شبهاي بي مهتاب. فغان!از چشم و دل ناكشيده هجر. آيا هنوز،نوبت مجنون است و دور ليلي؟پنج روزي كه نوبت ماست،
مغلوب كدام برج نحس است؟تهمت نحس، اگر بر زحل ننهم، با طالع پرده نشين،چه مي توانم گفت؟ حافظ!يك بار ديگر بر سينه ي مرده خوار من بنشين و بخوان! كاروان رفت وتو در خواب و بيابان در پيش
كي روي؟ ره زكه پرسي؟چه كني چون باشي؟ مهپاره هاي سعدي،اينك همه بر سفره ي مار و مورند.تو كه از ماه تا ماهي،بر خوان خود،نشانده اي،از او اين خاكساري را بپذير: در آن نفس كه بميرم در آرزوي تو باشم.
بدان اميد دهم جان، كه خاك كوي تو باشم. شمس را در مثنوي نمي آراستي،اگر ديده بودي،خورشيد چه سان،هر صبح بر سر و روي موعود ما بوسه مي زند؛چه سان، هر شب،ماه در گوشه ي محراب سهله،به عقيق خاتم او مي انديشد؛چه انبوه ستارگان، غبار راه او،بر خود مي آويزند،چه دلفريب غنچه هايي،كه در نسيم يادش، سينه مي گشايند! ني را به شكايت نمي خواندي،اگر ديده بودي،در نيستان چه آتشـي
افتاده است! اي قيامتگاه محشر! در اين غوغاي عاشق پيشگي ها،كسي هم تو را جست؟ كسي گفت آيا،به شَكَر خواري،نبايد از شكرساز غفلت كرد؟به مه پرستي،از آسـمان نبايد چشم دوخت؟شراب نيم خورده نبايد،به پاي درختان انگور ريخت؟دهان را كه معدن بوسه و كلام است،از ناسزا نبايد انباشت؟
كسي گفت آيا: دوست دارد يار اين آشفتگيكوشش بيهوده،به از خفتگي…؟
ولي من كه از هزارْ زخمِ شرافت،در مريضخانه ي عشقم،با تو مي گويم.از
درازيِ راه؛از سنگيني بار؛از گل اندودي دل؛از پا و دست بي دست و پا؛از
گنگي سر؛از تنگي رزق؛از بي رحمي باغبان هايي كه فقط،پاييز و زمستان،
آهن به در چوبين باغ مي كوبند،و تيغ و تبر را خط و نشان مي كنند.
با تو مي گويم.از شوكران غيبت،كه هنوز بر جام انتظار مي ريزد؛ از
بغض هاي جمعه شب،كه گلو مي فشارد،سينه مي دَراند،و عبوس مي نشيند.
باور كن كه بي عمر، زنده ايم ما.
و اين بس عجب مدار؛
«روز فراق را كه نهد،در شمار عمر».
كه گفت عمر ما كوتاه است؟عمر ما هزار و اند حجله دارد.
روزگار درازي است در نزديك ترين قلّه به آسمان-ميان ابرها-نفس
از كوهستان سرد زندگي گرفته است.
بي عمر هم مي توان زندگي كرد،و ما اين گونه بودن را از سرداب سامرّا
تا روزگار اكنون،پاس داشته ايم.
اي شادترين غم!
شكوه تو چنين مرا به شكوه واداشت،ومن از صبوري تو در حيرتم.
آرزونامه هاي مرا كه يك يك،پر مي دهم،به دانه اي در دام انداز، و
آنگاه،جمله اي چند بر آن بيفزا؛تا بدانم كه نوشتن را خاصيتي لست شگرف.
اينك كودك دل را به خواب مي برم:
«شِكْوه چرا؟مگر نه اين كه غيبت،سراپرده ي جلال است، و غمگنانه ترين فريادِ عاشقان،جشن حضور؟».

مهدی جان! بگذار نباشد بر من صبحی که بدون تو آغاز شود. در آن پگاهی که نسیم عشق شروع به وزیدن می‌کند، در آن سکوت صبحگاهی، فقط تویی که می‌توانی روح سوهان خورده‌ی مرا از زخم زمانه التیام بخشی.
مولای من! می‌گویند انتظار مثل درد دندان است ولی نه، اگر این‌طور بود، آن را به راحتی به دور می‌انداختم. والله که از انتظار بند بند وجودم در آتش فراقت می‌سوزد.  
یا صاحب‌الزمان! تا کی در آسمان به پرنده خیره شوم؟ تا کی گل‌های سرخ را به یادت بر پرده‌ها سنجاق کنم؟ تا کی در پیاده‌روی نگرانی انتظار قدم زنم؟
مولای من! ارمغان غیبت تو، دل شکسته‌ای ست که در قفس سینه‌ام بر بستر انتظار آرمیده است.
یا صاحب‌الزمان! سایه‌ی سبزت بر سرم کم مباد. ای کاش دعایم مستجاب می‌شد که خداوند گناهانم را به محضرت نرساند تا دل پر دردت از دست نوکر بی مقدارت نرنجد، زیرا دل قشنگت دیگر جای گنجاندن کجروی‌های مرا ندارد. کاش بر دعای فرجم در حق تو ای گل زهرا سلام‌الله‌علیها، مرغ آمین، آمین می‌گفت و تو را از زندان غیبت نجات می‌داد.
آیا مرا به مروارید بخشش مزیّن خواهی کرد؟ آیا می‌شود که دوباره مثل روزهای اوّل آشنایی‌ام با تو، به خوابم بیایی و بر روی سیاهم لبخند بزنی؟ هنوز چهره‌ی مهربانت را که در خواب دیده بودم، از خاطرم نرفته چون می‌دانم که از دل نرود هر آن که از دیده برفت.
گل زیبای خاطرات شیرینم، مهدی جان! اگر پس از مرگم گورم را بشکافی و قلبم وجود داشته باشد، خواهی دید که روی آن نوشته شده: نفرین بر انتظار که قاتلم بود.

نمی‌دانم چه‌طور بگویم که خودم هم راضی شوم. اگر با زبانِ دلم شروع کنم حرفم زود تمام می‌شود، امّا دوست دارم با همان امامی نجوا کنم که بهایی برای محبّتش نداده بودم.
داشتم زندگیم را می‌کردم؛ تا این که صحبت از آقایی به میان آمد که خود غریب بود و به درد دیگران آشنا.
گفتم یا علی بگویم و با آقایی که این همه ذکر خیرش را می‌کنند، صحبتی کنم.
کلام اوّل همان و جواب هم همان.
به خدا اصلاً نمی‌توانم چیزی از محبّت اربابم بگویم. اگر شرمندگی را بهانه قرار دهم، باز هم وجدانم راضی نمی‌شود و راستی اگر شرم می‌کردم . . .

کلام آخر:
خدایا اگر قرار است بمیرم، بگذار امامم بیاید؛
        اگر قرار است بسوزم، بگذار امامم ببیند؛
     و اگر قرار است به غربت نشستن او از جانب ما باشد، الهی العفو!

محبّت به امام زمان علیه‌السلام
از زمانی که احساس محبّت امام زمان عجّل‌الله‌تعالی‌فرجه را در وجود خودم دیدم، احساس انسانیّت، تکامل، پر ظـرفـیتی، معـنویت و هر چـه خصـوصیت و نشـانه‌ی مثبت که در وجـود خـودم دیدم، مدیون محبّت امام زمان عجّل‌الله‌تعالی‌فرجه شدم. ولی افسوس که منِ حقیر، شکرگذار و جوابگوی خوبی برای این نعمت محبّت امام زمان نبوده و نیستم. چه ما شکرگذار باشیم یا نباشیم، و چه قدمی برای حضرت برداریم یا نه، باز هم محبّت امام زمان به ما می‌رسد ولی ما نمی‌فهمیم. بله، محبّت آن‌ها یک‌طرفه است، آن‌ها خاندان کرم هستند. در صورتی که محبّت باید دو طرفه باشد تا تداوم پیدا کند و بیشتر و بیشتر شود.
شما در نظر بگیرید اگر دو دوست به هم محبّت داشته باشند، این دوستی تا زمانی پا بر جا و استوار است که محبّت بین آن‌ها وجود دارد. حالا شما را به خدا قسم لحظه‌ای توجه کنید به دوستی بین ما و امام زمان. مگر این نیست که ما خودمان را دوست و دوستدار امام زمان می‌دانیم. چه‌قدر ما نسبت به امام زمان محبّت داریم و یا جوابگوی ذره‌ای از محبّت امام زمان هستیم. منظورم از جوابگویی محبّت امام زمان این است که حداقل گناه نکنیم. ولی افسوس که نه تنها محبّت نداریم، بلکه هر روز با اعمال و کردارمان دل امام زمان را به درد می‌آوریم و روحش را آزرده خاطر می‌کنیم.
به امید آن روزی که ما هم یکی از محبّان واقعی امام زمان باشیم. ان‌شاءَالله!

از چه بنویسم؟ از خودم بنویسم یا از آن عزیز؟ شما به من گفتی که از او بنویس؛ ولی هر چه بخواهم بنویسم از او که نمی‌توانم چیزی فهمید که به قلم بیاید، پس از خودم می‌نویسم که خودم را می‌شناسم. حتماً می‌خواهی بگویی که مطلب مرا نفهمیدی، چه ربط است میان تو و او که می‌خواهی از خودت بنویسی. نه، من هم خوب مطلب را گرفتم و می‌دانم که میان او و من ربطی نیست، ولی مانعی که هست من خوب می‌دانم که اعمالی انجام می‌دهم که او دوست ندارد، پس همین‌قدر او را می‌شناسم که می‌دانم او از اعمال من راضی نیست. او را این قدر می‌شناسم که این قدر دوست‌داشتنی و رئوف است که می‌گوید اشکالی ندارد، دیگر انجام مده. می‌دانم که او این‌قدر دل رحیم است که برای گناهانم طلب آمرزش می‌کند. پس اگر خودم را بشناسم و بفهمم مراد از خلقت من چه بوده است می‌توانم درک کنم که رضای او در چیست و در این راه قدم بردارم که همه‌ی خواست او از من این است.

راه می رم و با خودم حرف می زنم چقدر خل و ضع شدم.می خندم ..گریه می کنم....بی تفاوت می شم....همش عرض ۱ ثانیه.........

صدای خنده بچه ها می یاد.گل کوچیک بازی می کنن.سرمو می چرخونم و واسه یه لحظه زندگی رو می بینم.یه عده پیر مرد که گوشه گوشه پارک نشستن و حرف می زنن.بچه هایی که بازی می کنن.دلشون خوشه ها....!!!
اما من ..اما واسه من......

اونا می خندن..مهم نیست.....

حرف می زنن ...مهم نیست.....

مهم نیست...مهم نیست...

هیچی دیگه برام مهم نیست.......

دیگه هیچ صدایی نمی شنوم!انگار گوشام گرفته گرفته ست.فقط صدای ضجه می یاد.صدای گریه می یاد.

چقدرم آشناست!!.....

این منم!
منم که دارم از درون گریه می کنم!

همیشه ماندگار تو بمان در کنار من

ای عاشقترین یار تو بمان در کنار من

قصه روزگار مرا خسته کرده است

ای داستانسرا تو بمان در کنار من

جفای این دیار مرا به ناکجا کشاند

ای انتهای صفا تو بمان در کنار من

در این ایام دلتنگی دلم تنگ است

ای یاد لحظه ها تو بمان در کنار من

امــــــــــــروز با تو بودن چه زیباست

ای آرامش دلها تو بمان در کنار من

مصائب دنيا

پيغمبراکرم (ص) به خانه مردي رفتند، از طاقچه اتاق او يک تخم‌مرغ افتاد و شکست، اين امر باعث تعجب حضرت شد، او گفت:يا رسول‌الله (ص) تعجب نفرماييد، در خانه ما از اين قضايا زياد است، در خانه ما ضرر و مصيبت کم است، رسول‌الله (ص)‌ فرمودند:«خدا تو را از در خانه‌اش طرد و رد کرده است، چون همين سختيها و مصائب است که انسان را پرورش مي‌دهد و بشتر به سوي خدا مي‌برد.

«زندگی نامه شهيد مر تضی مطهری»
 

به یاد آن رادمرد تاریخ شهید احمد شاه مسعود

به یاد دارم که با اشتیاق تمام اوضاع جبهات جنگ در شمال کشورعزیز ما افغانستان را روزانه بارها ارسانه ها و رادیوهای خارجی و داخلی دنبال میکردم. نا گفته نماند که پیام مجاهد هم یگانه شبکه ای اطلاع رسانی بود که از داخل میهن عزیز ما گاه گاهی اخبار را از طریق انترنیت به علاقمندان اوضاع افغانستان اطلاع میداد. میتوانم چنین اظهار نمایم که صبح وقت اولتر از همه اخبار افغانستان را از طریق انتر نیت دنبال میکردم. چهار سال قبل در چنین روزی بعد ازانکه به سر کارم رسیدم و کامپوتر را روشن نموده تا باشد از حال جبهات شمال آگاه شوم ، سایت بی بی سی اولین سایتی بود که عومآ به آن سر میزدم. در آنموقع در افغانستان ساعت های چهار بعد از ظهر بود و اکثر مردم که رادیو های گوشه و بر اطراف افغانستان را میتوانستند به راهتی بشنوند از حادثه ای غم انگیز آن مرد نام دار و سپهر بینوانان و آوارگان شمال به نهوی آگاه شده بودند. ولی منی بینوا به امید آنکه شاید جبهه مقاومت در جبهات پیشرفتی داشته بوده باشند ، چشمم به عنوان بزرگی در سایت بی بی سی افتاد که از حمله به جان آن راد مرد تاریغ حکایت داشت. نمیدانم قبل از آنکه مضمون را باز کرده و ببینم که در آن چه نوشته شده است چند بار این عنوان لعنتی را تکرار کردم که شاید در آن اشتباهی رخ داده باشد ولی اشتباه نبود. بر سندلیم میخکوب شدم مدتی گذشت که به فکر آنشدم که قضیه را دنبال کنم تا دیده شود که در واقع چه بر سر مردمان واقعی و دوستداران افعانستان آمده است. دیری نگذشت که دانستم واقعآ به جان آن شهید حمله ای صورت گرفته بود و طوریکه از اخبار نما یان بود جراهات نه چندان عمیقی به آن سپهسالار رخ داده است.

تمام آنروز وفردایش را به خواندن اخبار افغانستان از گوشه کنار جهان سپری نمودم و اشک ها در چشمانم حلقه میزد ، درد گلویم را میفشرد و با خود میگفتم که او خیلی قویتر از آن است که کسی بتواند آنرا به این ساده گی به شهادت برساند.

اگر چه بار ها چنین اتفاقاتی در جهان افتاده است که سر لشکر های مبارزین و یا چریک های آزادی خواه در کشور های مختلف جهان در جبهات و یا به شکل دیگری جان خود را از دست داده اند ولی هم قطاران شان برای مدت ها خبر مرگ آنها را مخفی نگهداشتند.

گاهی این افکار مرا رنج میداد که اگر چنین باشد دیگر افغانستانی وجود نخواهد داشت و دیگر از جبهات هم خبری نخواهد بود. اما به آن امید داشتم که همه اینها توطیه ای باشد که روی منافقین و دشمنان میهن مان را سیاه نماید. چنین هم شد ولی با خون آن شهید گلگون کفن.

در روز دهم سپتامبر صدای خشن آن خونخوار رادیو ها دشمنان میهن مان را تسخیر کرد که گویا احمد شاه مسعود در اولین دقایق جانش را از دست داده ولی دوستانش مرگ آنرا مخفی نگاه کرده اند. اگر چه این کلمات مانند خنجری بر سینه ام فرو میرفت و با خود میگفتم ای مرگ بر شما وطن فروشان. ولی آن حکمتیار بی حکمت به گفته هایش باور و ایمان داشت. که حتی به دل من هم لرزه افتاده بود که مبادا راست بگوید.

بلی آقای حکمتیار راست میگفت و این شاید اولین جملات راستی بوده باشد که در زنگی اش به زبان آورده است . چنین وانمود میکرد که زیرا از خوشحالی در پیراهن نمیگنجد تا باشد برادران و همرزمان سابقش که تحت نام طالبان میجنگند بدانند که او هم در مرگ هر یکی از ملیت های دیگر افغانستان اظهار خوشحالی مینماید. چه بجا که آن یکی فرمانده و رهبری باشد که آرمان های دشمنان افغانستان را به خاک مبدل نموده بود.

روز بعد آن یازدهم سپتامبر بود که کارم را با اخبار میهمنم شروع کردم . کدام وبسایتی که اخبار افغانستان را با خود داشت از نزدم نماند . تا اندازه ای دلم آرام گرفت چون هر یک از دوستان و هم قطاران آن شهید به مردمی مثل من که در سراسر دنیا مشتاقانه در انتظار صحت وسلامتی آن فرمانده ای عزیز و رهبر مقاومت میهن بودند دلداری میدادند که جراحات سطهی برداشته است و چند روزی را در استراحت به سر میبرد. چنان احوال آن عزیز برایم مهم بود چشمانم اخباردیگزی را به درستی نمیتوانست ببیند .

ظهر شده بود و تمام مردم امریکا و جهان از فاجعه نیویارک خبر شده بودند . در هر گوشه و کنار آمریکا مردم در حراس و فرار به سر میبردند . پولیس آمریکا در هر کوچه و پس کوچه موضع گرفته بودند . کاروبار در اکثر شهر های آمریکا مختل شده بود. اما من همانطور که مشغول کارم بودم و فکر و هوشم در دنیای دیگری بود، که ازاوضاع بیرون خبر نداشتم. واقعآ حالی هم برای کار نداشتم ازسر کار بیرون رفته تاروزم را جای دیگری بگذرانم و بر حال آن مسعود عزیز دعا نمایم . بعد از بیرون شدن دیدم که نه تنها من در اظطراب به سر میبرم بلکه همه ای مردم در طرس و لرز اند.به خود فکز کردم که آیا خدا وند میخواهد بر بندگانش نشان بدهد که نه در هر روز ، نه در هرجای ونه در هر زمان انسانی چون مسعود میروید ؟ به نظرم چنین میآمد که واقعآ درودیوار بر حال آن مجاهد میگرید. دیری نگذشت که از اوضاع مطلع شدم که دشمنان بشریت بر هیچ کس و چیزی رحم نمیکنند . واقعه ای غم انگیزی که جان هزار ها انسان راگرفت چون درسی بود بر آنانیکه هنوز اجیران بیگانه را مسمانان واقعی و انسان های شریفی میدانستند. در بین چنین اشخاص میتوانستی اشخاص نامداری در هرگوشه و کناردنیا خواه در افغانستان و خواه درآمریکا به ساده گی پیداکنی . بلی یازدهم سپتامبر روز سیاهی در آمریکا اتفاق افتاده بود. روزی که هر گز مردم آمریکا ندیده بودند . روزیکه تمام مردم آمریکا را به گلیم غم نشاند. روزیکه تمام مردم دنیا آنرا بخاطر خواهند داشت و هرگز فراموش نخواهند کرد.

اگر چه بزرگان آن خاهنین از عاقبت حادثه سپتامبر باخبر بودند ویا حد اقل پیش بینی میکردند که روز های واقعآ بدی در انتظار شان است ولی آن طالبان بیخبر که در جبهات شمال به جنگ مشغول بودند با شنیدن شهادت سپهسالار و مجاهد واقعی افغانستان فیر های شادیانه میزدند و هر لهظه بر فشار خود می افزودند تا روحیه مجاهدین سر به کف میهن را ضعیف نمایند. اما آن بیخبران از این به دوربودند که بی احترامی در مقابل چنین فردی بی احترامی در مقایل خداست و این را خداوند در فاصله ای نه چندان دیری بر آنان که با نشاط بر از بین بردن مسعود میبالیدند نشان داد.

هنوز از حال مسعود عزیز خبر درستی بدست نبود که جای اخبار وی را حادثه ای نیویارک گرفت. همه مسعود شهید را فراموش کردند به جز دوستان واقعی اش. آهسته آهسته بر همه معلوم شد که مسعود جانش را فدای مردمش کرد و تا آخرین رمق حیاتش در پهلوی مردمش ماند از شرف و عزت فرد فرد میهنش دفاع کرد . هرگز بیگانه را بر دیارش جای نداد.

لقمه ها نان خشک را در پهلوی هم قطاران واقعیش درسخره های آن دره که با نام مسعود گره خورده بود با لذت فراوان میخورد و ازهر لحظه ای زندگی در میهنش احساس خوشی میکرد . از خداوند میخواست که روزی فرارسد تا عدالت اجتماعی بر دیارش حکم فرما گردد و هر فرد افغانستان بر خود بقبولانند که همه از همین کشور اند و قومی بر قومی و یا فردی بر فردی برتری ندارد.

از مسعود شهید هر چه گوی کم است. شاید بزرگان ، عالما و مجاهیدین نهایت زیادی در دیار ما بوده اند که هر کدام به نوبه خود قابل احترام اند، اما مسعود یگانه بود که نشایط مادری در قرن های بعد چو مسعود طفلی به دنیا آورد که همه شایستگی آن قهرمان تاریخ را دارا باشد. دیگر تجاوزی از ابر قدرت ها وجود نخواهد داشت که مردم مارا به جهاد وادارد. دیگر شرایط افغانستان برای هر خارو خسی اجازه نخواهد داد که بر میهن ما ، مردم ما و آینده ما حکم روایی کنند. و این نشان دهنده آنست که مبارزه ای آن قهرمان دنیا را به آن واداشت که بدانند افغانستان خاک آن آریایی های است که هزار ها قرن بر این دیار زیسته اند. بدانند که در افغانستان شیرمردانی هستند که از آن دیار حفاظت نمایند . بدانند که در افغانستان دره های چون دره ای پنجشیریا........ موجود است که قبرستان اجنبی گردد.

دره ای پنجشیر طوریکه از نامش پیداست واقعآ مهد شیر های چون شیر پنچشیر بوده است. چیطور همه ای دنیا از نام پنچشیر آگاه شده بودند؟ نامی که بدون مسعود بر همه آشنا نبود . و همه مسعود را با نام دره ای پنچشیر میشناختند تا آنکه دره پنچشیر بر نام مسعود میبالید و به خود افتخار میکرد که قهرمان قرن زاده ای دیار اوست. اما افسوس و صد افسوس که دشمنان قصم خورده و اجنبیان اجیر چون سگهای درنده در تاخت و تاز بودند تا باشد هر کدام آنها تکه ای بزرگتری از گوشت و خون مردم آزاد منش میهن ما را نصیب شوند. تا اینکه برزندگی آن مرد آزاده خواه ، آن شهید راه عدالت ، آن شیر زاده ای دره پنچشیر خاتمه دادند ، به امید آنکه مردم غیور مارا به خاک سیاه نشانده و روحآ و جسمآ مغلوب نمایند. اما این خدا نترس ها فراموش کرده بودند که در دیار ما خون شهیدان آبی است بر ریشه ای نهالان آزادی خواه . هر قدر در راه آزادی شهید داده شود به همان اندازه نیرویی آزادی خواهی بیشتر میشود. اینک تاریخ به اثبات رساند که راه آن راد مرد زنده است و پیروزی نصیب اوست.

 

دره

 

از راه د ور بنـــــــزد م		دردا کــه آمــدی بـــاز
کــــان غـــم بد ل ببستم		در روز ابتــــــدا بــود
راهت بســــوی ما شــد		ای درد بگـــو چــرا تو
افسوس که آن نبستـــم		راهـــی شـــدی به دره
کآن سوی من مـــی آمد		میـــدیـــد م اجنبی ر ا
چـــون ا نـتظا ر نشستم		هـــرگز بخـــود نبخشم
آن ذ ا ت پا ک بـــدانــد		غیب هم نــدارم هــرگز
نــور بر جهان می بستم		ورنه به صبح آن روز
نقش در وجــــود سنگـم		ایکاش جاویدانه بودی
هــــر لحظه می نشـستم		تـا با و جـــود آن شیر

«حقير داراي فوق ليسانس معماري از دانشكده‌ي هنرهاي زيبا هستم، اما كاري را كه اكنون انجام مي‌دهم نبايد با تحصيلاتم مربوط دانست. حقير هر چه آموخته‌ام از خارج دانشگاه است. بنده با يقين كامل مي‌گويم كه تخصص حقيقي در سايه‌ي تعهد اسلامي به دست مي‌آيد و لاغير. قبل از انقلاب بنده فيلم نمي‌ساخته‌ام، اگر چه با سينما آشنايي داشته‌ام. اشتغال اساسي حقير قبل از انقلاب ادبيات بوده است. با شروع انقلاب تمام نوشته‌هاي خويش را اعم از تراوشات فلسفي داستان‌هاي كوتاه، اشعار و ... در چند گوني ريختم و سوزاندم و تصميم گرفتم كه ديگر چيزي كه «‌حديث نفس» باشد ننويسم و ديگر از « خودم» سخني به ميان نياورم... سعي كردم كه « خودم» را از ميان بردارم تا هر چه هست خدا باشد و خدا را شكر بر اين تصميم وفادار مانده‌ام. البته آن چه كه انسان مي‌نويسد هميشه تراوشات دروني خود اوست. همه‌ي هنرها اين چنين هستند. كسي هم كه فيلم مي‌سازد، اثر تراوشات دروني خود اوست. اما اگر انسان خود رادر خدا فاني كند، آن گاه اين خداست كه در آثار او جلوه‌گر مي‌شود. حقير اين چنين ادعايي ندارم ولي سعي‌ام بر اين بوده است.»

شهيد آويني فيلم‌سازي را در اوايل پيروزي انقلاب اسلامي با ساختن چند مجموعه درباره‌ي غائله‌ي گنبد ( مجموعه‌ي شش روز در تركمن صحرا)، سيل خوزستان و ظلم خوانين ( مجموعه‌ي مستندخان گزيده‌ها) آغاز كرد.

آويني: « با شروع كار جهاد سازندگي در سال 58 به روستاها رفتيم كه براي خدا بيل بزنيم. بعدها ضرورت‌هاي موجود رفته رفته ما را به فيلم‌سازي كشاند... ما از ابتدا در گروه جهاد نيتمان اين بود كه نسبت به همه‌ي وقايعي كه براي انقلاب اسلامي و نظام پيش مي‌آيد عكس آلعمل نشان بدهيم. مثلا سيل خوزستان كه واقع شد،‌همان گروهي كه بعدها مجموعه حقيقت را ساختيم، به خوزستان رفتيم و يك گزارش مفصل تهيه كرديم. آن گزارش در واقع جزو اولين كارهايمان در گروه جهاد بود. بعد، غائله‌ي خسرو و ناصر قشقايي پيش آمد و ما به فيروزآباد، آباده و مناطق درگيري رفتيم... وقتي فيروزآباد در محاصره بود، ما با مشكلات زيادي از خط محاصره گذشتيم و خودمان را به فيروزآباد رسانديم. در واقع اولين صحنه‌هاي جنگ را ما در آن جا، در جنگ با خوانين گرفتيم.

گروه جهاد اولين گروهي بود كه بلافاصله بعد از شروع جنگ به جبهه رفت. دو تن از اعضاي گروه در همان روزهاي اول جنگ در قصر شيرين اسير شدند و نفر سوم، در حالي كه تير به شانه‌اش خورده بود، از حلقه‌ي محاصره گريخت. گروه بار ديگر تشكل يافت و در روزهاي محاصره‌ي خرمشهر براي تهيه‌ي فيلم وارد اين شهر شد. وقتي به خرمشهر رسيديم هنوز خونين شهر نشده بود. شهرهنوز سر پا بود. اگر چه احساس نمي‌شد كه اين حالت زياد پر دوام باشد، و زياد هم دوام نياورد. ما به تهران بازگشتيم و شبانه‌روز پاي ميز موويلا كار كرديم تا اولين فيلم مستند جنگي درباره‌ي خرمشهر از تلويزيون پخش شد؛ فتح خون.

مجموعه‌ي يازده قسمتي « حقيقت» كار بعدي گروه محسوب مي‌شد كه يكي از هدف‌هاي آن ترسيم علل سقوط خرمشهر بود؛ يك هفته‌اي نگذشته بود كه خرمشهر سقوط كرد و ما در جست وجوي « حقيقت» ماجرا به آبادان رفتيم كه سخت در محاصره بود. توليد مجموعه‌ي حقيقت اين گونه آغاز شد.

كار گروه جهاد در جبهه‌ها ادامه يافت و با شروع عمليات والفجر هشت، شكل كاملا منسجم و به هم پيوسته‌اي پيدا كرد. آغاز تهيه‌ي مجموعه‌ي زيبا و ماندگار روايت فتح كه بعد از اين عمليات تا پايان جنگ به طور منظم از تلويزيون پخش شد، به همان ايام باز ميـ‌گردد.»

شهيد آويني همچنين درباره‌ي انگيزه‌ي گروه جهاد در ساختن اين مجموعه كه نزديك به هفتاد برنامه است چنين گفته است: «انگيزش دروني هنرمنداني كه در واحد تلويزيوني جهاد سازندگي جمع آمده بودند آنها را به جبهه‌هاي دفاع مقدس مي‌كشاند نه وظايف و تعهدات اداري. روح كارمندي نمي‌توانست در اين عرصه منشا فعل و اثر باشد. گروه‌هاي فيلمبرداري ما با همان انگيزه‌هايي كه رزم‌آوران را به جبهه كشانده بود كار مي‌كردند، داوطلبانه و بدون چشم داشت مالي، در كمال قناعت و شجاعت و آماده براي شهادت. اين جا عرصه‌اي نبود كه فقط پاي تكنيك و يا هنر در ميان باشد... بچه‌هاي ما تا سال 1367 كه به ناگزير تسليم سيستم‌هاي برآورد مالي و فني تلويزيون شديم جز حقوق ماهيانه‌ي جهاد سازندگي و يا سپاه پاسداران كه از هفت هزار تومان بالاتر نمي‌كشيد، چيزي دريافت نمي‌كردند. نمي‌دانم چطور شده بود كه اين اواخر، يعني سال 1366 بنياد فارابي به ياد ما افتاده بود و نود هزار تومان به واحد تلويزيوني جهاد سازندگي هديه كرده بود. همين مختصر را نيز بچه‌ها غالبا به خانواده‌ي شهدايمان هديه كردند.

اولين شهيدي كه داديم علي طالبي بود كه در عمليات طريق‌المقدس به شهادت رسيده و آخرينشان مهدي فلاح‌پور است كه همين امسال [1371] در لبنان شهيد شد ... و خوب، ديگر چيزي براي گفتن نمانده است، جز آن كه ما خسته نشده‌ايم و اگر باز جنگي پيش بيايد كه پاي انقلاب اسلامي در ميان باشد، ما حاضريم. مي‌دانيد! زنده‌ترين روزهاي زندگي يك «مرد» آن روزهايي است كه در مبارزه مي‌گذراند، زندگي در تقابل با مرگ است كه خودش را نشان مي‌دهد.»

اواخر سال 1370 « موسسه‌ي فرهنگي روايت فتح» به فرمان مقام معظم رهبري تاسيس شد تا به كار فيلم‌سازي مستند و سينمايي درباره‌ي دفاع مقدس بپردازد و تهيه‌ي مجموعه‌ي روايت فتح را كه بعد از پذيرش قطع نامه رها شده بود ادامه دهد. شهيد آويني و گروه فيلمبرداران روايت فتح سفر به مناطق جنگي را از سر گرفتند و طي مدتي كم‌تر از يك سال كار تهيه‌ي شش برنامه از مجموعه‌ي ده قسمتي « شهري در آسمان» را به پايان رساندند و مقدمات تهيه‌ي مجموعه‌هاي ديگري را درباره‌ي آبادان، سوسنگرد، هويزه و فكه تدارك ديدند. شهري در آسمان كه به واقعه‌ي محاصره، سقوط و باز پس‌گيري خرمشهر مي‌پرداخت. در ماه‌هاي آخر حيات زميني شهيد آويني از تلويزيون پخش شد. اما برنامه وي براي تكميل اين مجموعه و ساختن مجموعه‌هاي ديگر با شهادتش در روز جمعه بيستم فروردين 1372 در قتلگاه فكه ناتمام ماند.

شهيد آويني فعاليتها ي مطبوعاتي خود را در اواخر سال 1362، هم زمان با مشاركت در جبهه‌ها و تهيه‌ي فيلم‌هاي مستند درباره‌ي جنگ، با نگارش مقالاتي در ماهنامه‌ي « اعتصام»، ارگان انجمن اسلامي آغاز كرد. اين مقالات طيف وسيعي از موضوعات سياسي، حكمي، اعتقادي و عبادي را در برمي‌گرفت. او طي يك مجموعه مقاله درباره‌ي « مباني حاكميت ساسي در اسلام» آرا و انديشه‌هاي رايج در مورد دموكراسي، راي اكثريت، آزادي عقيده و برابري و مساوات رادر نسبت با تفكر سياسي ماخوذ از وحي و نهج‌البلاغه و آراي سياسي حضرت امام (ره) مورد تجزيه و تحليل و نقد قرار داد. مقالاتي نيز در تبيين حكومت اسلامي و ولايت فقيه در ربط و نسبت با حكومت الهي حضرت رسول (ص) در مدينه وخلافت امير مومنان (ع) نوشت و اتصال انقلاب اسلامي را با نهضت انبيا عليهم السلام و جايگاه آن با جنگ‌هاي صدر اسلام و قيام عاشورا و وجوه تمايز آن از جنگ‌هايي كه به خصوص در قرون اخير واقع شده‌اند، و نيز بركات ظاهري و غيبي جنگي و ويژگي رزم‌آوران و بسيجيان، در زمره‌ي مطالبي بود كه در « اعتصا» منتشر شد.

در مضامين اعتقادي و عبادي نيز تحقيق و تفكر مي‌كرد و حاصل كار خويش را به صورت مقالاتي چون « اشك، چشمه‌ي تكامل»، «تحقيقي در معني صلوات» و « حج، تمثيل سلوك جمعي بشر» به چاپ مي‌سپرد.

در كنار نگارش اين قبيل مقالات، مجموعه مقالاتي نيز با عنوان كلي « تحقيقي مكتبي در باب توسعه و مباني تمدن غرب» براي ماهنامه‌ي «جهاد»، ارگان جهاد سازندگي، نوشت. « بهشت زميني»، « ميمون برهنه!»، « تمدن اسراف و تبذير»، « ديكتاتوري اقتصاد»، « از ديكتاتوري پول تا اقتصاد صلواتي»، « نظام آموزش و آرمان توسعه يافتگي»،‌« ترقي يا تكامل؟» و ... از جمله مقالات آن مجموعه است. اين مقالات بعد از شهادت او با عنوان « توسعه و مباني تمدن غرب» به چاپ رسيد. اين دوره از كار نويسندگي شهيد تا سال 1365 ا دامه يافت.

مقارن با همين سالها شهيد آويني علاو بر كارگرداني و مونتاژ مجموعه‌ي « روايت فتح» نگارش متن آن را بر عهده داشت كه بعدها قالب كتابي گرفت با عنوان « گنجينه‌ي آسماني» او در ماه محرم سال 1366 نگارش كتاب « فتح خون» (روايت محرم) را آغاز كرد و نه فصل از فصول ده گانه‌ي آن را نوشت. اما در حالي كه كار تحقيق در مورد وقايع روز عاشورا و شهادت بني‌هاشم را انجام داده و نگارش فصل آخر را آغاز كرده بود به دلايلي كار را ناتمام گذاشت.

او در سال 1367 يك ترم درمجتمع دانشگاهي هنر تدريس كرد. ولي چون مفاد مورد نظرش براي تدريس با طرح دانشگاه هم خواني نداشت، از ادامه‌ي تدريس صرف نظر كرد. مجموعه‌ي مباحثي كه براي تدريس فراهم شده بود، با بسط و شرح و تفسير بيش‌تر در مقاله‌ي بلندي به نام « تاملاتي در ماهيت سينما» كه در فصلنامه‌ي « فارابي» به چاپ رسيد و بعد در مقالاتي با عناوين « جذابيت در سينما»،‌« آينه‌ي جادو» ،

«قاب تصوير وزبان سينما» و ... كه از فروردين سال 1368 در ماهنامه‌ي هنري « سوره» منتشر شد، تفصيل پيدا كرد. مجموعه‌ي اين مقالات در كتاب « آينه‌ي جادو» كه جلد اول از مجموعه‌ي مقالات و نقدهاي سينمايي اوست. جمع‌آوري و به چاپ سپرده شد.

سالهاي 1368 تا 1372 دوران اوج فعاليت مطبوعاتي شهيد آويني است. آثار او در طي اين دوره نيز موضوعات بسيار متنوعي را شامل مي‌شود. هر چند آشنايي با سينما در طول مدتي بيش از ده سال مستندسازي و تجارب او در زمينه‌ي كارگرداني مستند و به خصوص مونتاژ باعث شد كه قبل از هر چيز به سينما بپردازد. ولي اين مسئله موجب بي‌اعتنايي او نسبت به ساير هنرها نشد. او دركنار تاليف مقالات تئوريك درباره‌ي ماهيت سينما و نقد سينماي ايران و جهان، مقالات متعددي در مورد حقيقت هنر، هنر و عرفان، هنر جديد اعم از رمان، نقاشي، گرافيك و تئاتر، هنر ديني و سنتي، هنر انقلاب و ...تاليف كرد كه در ماهنامه‌ي « سوره» به چاپ رسيد. طي همين دوران در خصوص مباني سياسي، اعتقادي نظام اسلامي و ولايت فقيه، فرهنگ انقلاب در مواجهه با فرهنگ واحد جهاني و تهاجم فرهنگي غرب، غرب‌زدگي و روشنفكري، تجدد و تحجر و موضوعات ديگر تحقيق كرد و مقالاتي منتشر نمود.

مجموعه‌ي آثار شهيد آويني در اين دوره هم از حيث كميت، هم از جهت تنوع موضوعات و هم از نظر عميق معنا و اصالت تفكر و شيوايي بيان اعجاب‌آور است. در حالي كه سرچشمه‌ي اصلي تفكر او به قرآن، نهج‌البلاغه، كلمات معصومين عليهم‌السلام و آثار و گفتار حضرت امام (ره) باز مي‌گشت. با تفكر فلسفي غرب و آرا و نظريات متفكران غربي نيز آشنايي داشت و با يقيني برآمده از نور حكمت، آنها را نقد و بررسي مي‌كرد.

او شناخت مباني فلسفي و سير تاريخي فرهنگ و تمدن جديد را از لوازم مقابله با تهاجم فرهنگي مي‌دانست چرا كه اين شناخت زمينه‌ي خروج از عالم غربي و غرب‌زده‌ي كنوني را فراهم مي‌كند و به بسط و گسترش فرهنگ و تفكر الهي مدد مي‌رساند. او بر اين باور بود كه با وقوع انقلاب اسلامي و ظهور انسان كاملي چون امام خميني (ره) بشر وارد عهد تاريخي جديدي شده است كه آن را «‌عصر توبه‌ي بشريت» مي‌ناميد. عصري كه به انقلاب جهاني امام عصر ( عج) و ظهور « دولت پايدار حق» منتهي خواهد شد.

به گزارش ايسنا، شهيد سيد مرتضي آويني ايجاد تحول عميق دروني در مخاطبان را ‌رسالت اصلي خويش مي‌دانست كه اين امر جز از طريق فطرت، امكان ندارد.

وي در جايي مطرح كرده است: «برنامه "روايت فتح" با زبان فطرت با مخاطبان خود سخن گفت، تلاش

بر آن بود كه انسانها به فطرت الهي‌شان بازگردند تا در آن صورت برنامه به‌هدف اصلي خود كه رهنمون ساختن انسانها به سوي حقيقت است برسد. «روايت فتح» حكايت عاشقاني بود كه عشق قلبشان را تا آنجا انباشته كه ترس از مرگ، جايي براي ماندن، نمي‌ديد. من در روايت فتح، رو در بايستي را كنار گذاشتم و آنگاه حرف زدن را آغاز كردم كه عجب شجاعتي مي‌خواهد و با عقل انديشي و ژورناليسم جور در نمي‌آيد. اما من بايد عالم بسيجياني را روايت مي‌كردم كه عاشق بودند و با قلبشان در عالم مي‌زيستند و عالم آنان عالم ظاهر نبود، آنان اهل باطن و حقيقت و معنا بودند.»

همچنين ابراهيم حاتمي‌كيا هم در جايي از آشنايي با "روايت فتح "‌اينگونه ياد كرده است: «وقتي با روايت فتح، آشنا شدم به يكباره دل سپردم به آدمهايي كه نيمه شب برمي‌خاستند، نماز شب مي‌خواندند و اشك مي‌ريختند. تشكيلات و گروه روايت فتح را كساني بنيان نهاده بودند كه به اعتقاد شهيد آويني، خودشان با جنگ پيوند داشتند و بر حقايق جنگ پافشاري مي‌كردند.»

حاتمي كيا همچنين گفته است: « ‌آويني به من مي‌گفت براي ساختن مستند، بايد رابطه قلبي با فضا داشته باشي اگر آن فضا و شرايط را باور نداشته باشي، تصاوير به سراغ تو نخواهند آمد. تو بايد خود را مهيا كني آنگاه به جبهه بروي و ...؟ در آن فضا باشي. وقتي شرايط دروني تو فراهم شد آن موقع تصاوير سراغ تو مي‌آيند و در "كادرت" قرار مي‌گيرند.»

Powered By
  BLOGFA.COM